ରାମ ଚରିତ୍ର ଏହି ଅଂଶରେ ଏଭଳି ଘଟଣା ଘଟିଲା— ସେହି ସମୟରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ତପସ୍ବୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏଠାରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ରହିଛି; ଆମେ ଆମ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ଆଉଥରେ ଫେରିଯିବା। ଖରା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ; ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଯାଅ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ସମୟସ୍ଥିତ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରହିବା ଅତି ଦୁର୍ହର।" ରାମ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କଥା କହି ବୋଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତପସ୍ବୀ ରାଘବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ରାମ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଖ୍ୟ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନୁମତି ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ତଥାପି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଏହି ଆଶ୍ରମ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତପସ୍ବୀମାନେ ଚଲିଯିବା ପରେ, ରାଘବ ଅନେକ କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ରହିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏଠାରେ ଭାରତ ଏବଂ ମୋର ମାଆମାନେ ଓ ସହର ଜନସାଧାରଣ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋର ମନକୁ ସଦା ବିଷାଦ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଭାରତ ତାଙ୍କ ଶିବିର ଗଢ଼ିଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଚାଲିଯାଇଛି। ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଅତ୍ରି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ମହାନ ଅତ୍ରି ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସ୍ବୟଂ ଆତିଥ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ନିଜ ବୃଦ୍ଧା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନା କଲେ। ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଅତ୍ରି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ତପସ୍ବିନୀ। ଏହି ଅନସୂୟା ଜଗତରେ ନାମ କମାଇଛନ୍ତି।” ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ତପସ୍ବିନୀ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଅତ୍ରି ମୁନି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଇଥିଲା, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଧାରାମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଅନସୂୟା ନିଜ ନିୟମ ଓ ପୂତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶ ଦିନର ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ। ବୈଦେହୀ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ଜନନୀଠାରେ ଯାଅ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ସଦା କ୍ରୋଧହୀନ, ଜଗତରେ ଅନସୂୟା ଭାବେ ପରିଚିତ।" ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟେ, ଏହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଛ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ତପସ୍ବିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧା ଅନସୂୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ବୃଦ୍ଧା, ଶରୀର କମ୍ପିଥିବା, ଚୁଲି ପକା, ଦେହ ଚର୍ମିଳା, କଳା ବୃକ୍ଷ ଶାଖା ପରି ହେଉଥିଲେ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସୀତା ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ। ହସି ହସି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅନସୂୟା ଆନନ୍ଦ ଭରି କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛ। ହେ ସୀତା, ଜନ୍ମ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଛାଡ଼ି, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛ; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ। ପୁର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସଜ୍ଜନ, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରିୟ, ସେ ନାରୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ ଦୁରାଚାରୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦ୍ଗୁଣ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି। ହେ ବୈଦେହୀ, ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ ଯେ, ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅଛନ୍ତି; ସ୍ୱାମୀ ସବୁଠାରେ ଉଚ୍ଚ, ତପସ୍ୟାର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ସମାନ। ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ନାରୀମାନେ ତୁଳନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କେବଳ କାମନାରେ ଲିନ ଥାଏ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ରହି ସେମାନେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଅନୁଚିତ ଚରିତ୍ରରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଗୁଣବତୀ ଓ ଜଗତର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ନାରୀମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମେ ଦୀକ୍ଷିତ ଭାବେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଧର୍ମରେ ସାଥି ହେଉ; ଏହାରୁ ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁହିଁ ପାଇବ।" ଏହିପରି ଭାବରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଅନସୂୟାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଜଣାଇ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, “ମହିଳାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏପରି କହିଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ଯେ, ସ୍ୱାମୀ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜ୍ୟ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଦୁର୍ଚରିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅବିଚଳ ଭାବେ ସେବା କରିବି।