ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚି ରହି, ନୀଚ ଚରିତ୍ର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଅସୁବିଧା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କର ହୋମ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଚମଚ, ପାତ୍ର ଚୋରି କରି ନେଉଥିଲେ, ପୂଜାର ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଢାଳି ନିବାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଘଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରି ଦେଇଥିବାରୁ, ମୁନିମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଏଠାକୁ ଯିବାକୁ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ରାମ। ତେଣୁ, ରାମ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ କ୍ଷତି କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂରରେ ନୁହେଁ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଟବୀ ଅଛି; ମୁଁ ମୋ ସଂଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। ଖର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ; ଯଦି ଚାହ, ତେବେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଚାଲ। ଏଠାରେ ରହିବା, ରାଘବ, ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠିନ, କାରଣ ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଯେଉଁଠାରେ ସନ୍ଦେହ ରହିଥାଏ, ସେଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାମ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଅଧିକ କଥା କହି ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ରହିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୁନିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅନୁମତି ନେଇ ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଅନୁସରଣ କଲେ, ପରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ ନିଜ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ଯଦିଓ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ରାଘବ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠି ଅନୁସାରୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ରହୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଷୋଳିଷତମ ସର୍ଗର ଶେଷ। ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଘବ ଅନେକ କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅନୁକୂଳ ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ଏଠିରେ ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏଠିରେ ମୋର ମାନେ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ମନେ ପଡ଼ି ମୋ ହୃଦୟ ଅନୁବାଦ ଦେଉଛି। ଭରତ ଏଠି ତାଙ୍କ ଶିବିର ଗଢ଼ିଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ବହୁତ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଏଠାକୁ ଯିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବି, ରାଘବ ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯିବାକୁ ଠାନିଲେ। ଏହିପରି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମ ଅତ୍ରି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ମହାନ ଅତ୍ରି ମୁନି ରାମଙ୍କୁ ପୁଅ ସମାନ ଭାବରେ ଆଦର କଲେ, ନିଜେ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତର ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ମରଣ କରି, ନୀତିର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲେ। ତାପରେ ଅତ୍ରି ମୁନି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଶୁଭ ତପସ୍ବିନୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ। ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଥିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ଦିନ ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି ଅନସୂୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ, କର୍ମରେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ବୃଦ୍ଧା ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଏହି ମୁନି କିଛି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଛନ୍ତି; ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।” ସୀତା ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ବୃଦ୍ଧା ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ଦୁର୍ବଳ, ବୃଦ୍ଧା, ଚୁଲି ପକା, ଦେହ କମ୍ପିଥିବା, କଦଳୀ ଚେର ଭଳି ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ। ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଶୁଭ ଅନସୂୟା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ। ହେ ସୀତା, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ମାନ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କ ସହିତ ଅଟବୀରେ ଏସିଛ। ଏହା ତୁମ ଭାଗ୍ୟ। ପତି ସହରେ ରୁହନ୍ତୁ ବା ଅଟବୀରେ, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଯେପରି ହେଉ, ଯେଉଁ ନାରୀ ପତିକୁ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଭାବେ ମାନେ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପତି ଅଚରିତ୍ର, କାମପ୍ରବୃତ୍ତି, ଦରିଦ୍ର ଯେଉଁ ହେଉ, ଉତ୍ତମ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ଏକମାତ୍ର ଦେବତା। ପତିଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ, ସେ ସବୁଠି ଉପଯୁକ୍ତ, ତପସ୍ୟାର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ସମାନ। କିନ୍ତୁ ନିଚ ଚରିତ୍ର ନାରୀମାନେ ପତିର ଗୁଣ ଦୋଷ ବିଚାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କେବଳ କାମନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏପରି ଅଚରିତ୍ର ନାରୀମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଚରିତ୍ରରେ ବସି ଅପମାନ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଗୁଣବତୀ, ଜଗତ ଚରିତ୍ର ବୁଝିଥିବା ନାରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବଗତ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚଳନ୍ତି। ତେଣୁ, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପତିଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କର, ଏହିପରି ଚରିତ୍ରରେ ତୁମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁହିଁ ପାଇବା।" ଏହିପରି ମହାନ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ସତରିଏ ସର୍ଗର ଶେଷ।