ଅସୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରବୃତ୍ତିର କିଛି ଲୋକ, ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅନ୍ୟ ଋଷିମୁନିଙ୍କୁ ଅପମାନ ଓ ଅସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ମନ ଲାଗାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଆଶ୍ରମରେ ଲୁଚି ରହି, ତାହାରେ ଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ହାତରେ ଥିବା ଛାତି, ପାତ୍ର ଚୋରି କରି ନେଇଯାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଢାଳି ନିମ୍ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଜଳପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି। ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଦେଇଥିବାରୁ, ତପସ୍ବୀମାନେ ଏଠାରୁ ଯାଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆଜି ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଦେହିକ କ୍ଷତି ଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ହେ ରାମ, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଟବୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ବହୁତ ମିଳେ; ମୁଁ ମୋ ଅନୁୟାୟୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। ଖରା, ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ; ଯଦି ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ତେବେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଚଳିଯାଅ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ପରିବାର ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ସନ୍ଦେହରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରହିବା କଠିନ, ହେ ରାଘବ। ରାମ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଅଧିକ କଥା କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ତେଣୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ରାମ, ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ପ୍ରମୁଖ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନୁମତି ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପଛେ ଫେରିଲେ। ତଥାପି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବୋଲି ରାଘବ ଏଠାରୁ ଗଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ରାଘବଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶଯ ଛଅତିରିସ୍ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଘବ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଅନେକ କାରଣରେ ଭାବିଲେ। ଏଠି, ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ମୋ ମାନେ ଏବଂ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ; ଏହା ମନେ ପଡ଼ିଲେ ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଭରତ ଏଠି ନିଜ ଶିବିର ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏଠିର ଭୂମି ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମଳରେ ବହୁତ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହିପରି ଭାବି, ରାଘବ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଏବଂ ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମ ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନମସ୍କାର କଲେ। ବୟସ୍କ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ଅତ୍ରି ନିଜେ ସମସ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ନିବାହ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ପରେ, ସେ ନିଜ ବୟସ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ। ଅତ୍ରି ରାମ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତପସ୍ବିନୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ସେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳକାମନା କରନ୍ତି।” ଅତ୍ରି ଏହି ଅନସୂୟାଙ୍କ ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଅନସୂୟା, ଦଶ ବର୍ଷ ନିରନ୍ତର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଅନେକ କର୍ମ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଦଶ ଦିନ ରାତି ଘଟିଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ରାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ। ବୈଦେହୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଯେଉଁଠି ଗରିମା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହିପରି ଅତ୍ରି କହିଲେ, ରାଘବ “ଏମିତି ହେଉ” ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ବିନୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ଏହି କଥା ଶୁଣିଛ। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ।” ରାଘବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ଧର୍ମଜ୍ଞା ବୟସ୍କ ଅନସୂୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ଦୁର୍ବଳ, ଝୁରା, ବୟସ୍କ, ଚୁଲି ଧଳା, ଦେହ କମ୍ପିତ, ପବନରେ କଦଳୀ ଗଛ ପରି ହେଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ନିଜ ନାମ କହି, ସଂକୋଚ ବିନା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୀତା ନମସ୍କାର କରି, ଅନସୂୟାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏବେ, ଧନ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନସୂୟା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଛ। ତୁମେ ନିଜ ପରିବାର, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଶ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରି ରାମଙ୍କ ସହିତ ଅଟବୀରେ ଆସିଛ; ଏହା ଭାଗ୍ୟର କଥା। ପୁର ହେଉ କି ଅଟବୀ, ସ୍ୱାମୀ ଦୁଷ୍ଟ କି ଶୁଭ, ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ ଦୁଷ୍ଟ କି ଶୁଭ, ଅର୍ଥ ହୀନ କି ଅର୍ଥବାନ୍, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ ଚାଁଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଉପରେ ମୋତେ କୌଣସି ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ; ସ୍ୱାମୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟାର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ସମାନ। ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀର ଗୁଣ ଅଗୁଣ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ସ୍ୱାମୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏମିତି ଅଶୁଭ ଚରିତ୍ର ନାରୀମାନେ ଅପମାନ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଗୁଣବତୀ ଓ ଜ୍ଞାନି ନାରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମେ ନିଜ ଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ପତିବ୍ରତା ପଥ ଅନୁସରଣ କର; ଏହିପରି କରିଲେ ତୁମେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଧର୍ମ ଦୁହିଁ ପାଇବ।