ଏହି ଉତ୍କଳ ଜନପଦର ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ରହୁଛନ୍ତି। ଏକ ଦିନ, ରାମ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିନୟରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ଆଶା କରେ ଯେ, ମୋର ପୂର୍ବ ଆଚରଣ କିଛି ଅନୁଚିତ ହୋଇ ଏଠାର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇନାହାନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ଭାଇ, କିଛି ଅସାବଧାନତାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦେଖିବାରେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିନାହାନ୍ତି କି? ଏବଂ ସୀତା, ଯିଏ ତୁମେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ମୋତେ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଏ, ତାଙ୍କ ଅସାବଧାନତାରେ କିଛି ଅନୁଚିତ କାମ କରିନାହାନ୍ତି କି?” ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୟାର ପ୍ରତିକ ରାମଙ୍କୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷି, ତାଙ୍କର କମ୍ପିତ ଶରୀରରେ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ପ୍ରିୟ ରାମ, ଏଠାରେ ଭଦ୍ର ଚରିତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥିବା ବୈଦେହୀ ସୀତା ପକ୍ଷରୁ କିଛି ଅନୁଚିତ କାମ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ; ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ଏଠାର ରାକ୍ଷସମାନେ ଆପସେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଖରା ନାମକ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଜନସ୍ଥାନର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଛି। ସେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ନିର୍ମମ, ମାନବ ଭକ୍ଷକ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଅପବିତ୍ର, ଏବଂ ସେ ତୁମେକୁ ସହିପାରିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡନ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ବିକୃତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଦେହରେ। ଅନୁଚିତ କାମ କରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏଠାର ଆଶ୍ରମଗୁଡିକରେ ଲୁଚି ରହି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡନ କରି ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେର ଖୁଞ୍ଚା ଓ ପାତ୍ର ଚୋରି କରନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ଦେଇ ନିବାଇ ଦେନ୍ତି, ଓ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପାଣି ପାତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏଠାରୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଜି ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଶାରୀରିକ କ୍ଷତି କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ରାମ, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଛାଡିବା ଉଚିତ। ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଯାଁଠାରେ ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଆମ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଖରା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ; ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ତୁମେ ଆମ ସହ ଚାଲିପାରିବା। ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ଅନିଶ୍ଚିତ ରହିଥିବା ପାଇଁ, ଏଠାରେ ରହିବା ଏବେ ତୁମେ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର। ରାମ ଏହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଅଧିକ କଥାରେ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ତପସ୍ୱୀ ଓ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ କିଛି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଖ୍ୟ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ ପୁନଃ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମ ଆଶ୍ରମ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ; କାରଣ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ-ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଉଁପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ଶତ ଛଉଁ ଶୃଙ୍ଗର ଅନ୍ତ ହେଲା। ତପସ୍ୱୀମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡିବା ପରେ, ରାମ ଚିନ୍ତା କରି, ବହୁ କାରଣରୁ ଏଠା ବସିବାକୁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏଠାରେ ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ମୋ ମାଆମାନେ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଆସିଥିଲେ; ମୋ ମନ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଭରତ ଏଠାରେ ଶିବିର କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏଠାର ଭୂମି ଘୋଡା ଓ ହାତୀର ମଳରେ ବହୁତ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବି, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଯିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀର ଖ୍ୟାତି ସହିତ, ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଅତ୍ରି ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ସମାନ ଆଦର କଲେ। ନିଜେ ଅତି ଆଦର ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାକୁ ମଧୁର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଅତ୍ରି ଋଷି ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ଜୀବନୀ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସିଥିବା ଜନନୀ ଅନସୂୟାକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଅତି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର କ୍ଷେମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେଇ, ରାମ ଓ ସୀତାକୁ କହିଲେ—“ବୈଦେହୀ, ଏହି ଅନସୂୟା ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା। ଦଶ ବର୍ଷ ଅବିରତ ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲାବେଳେ, ସେ ମୃଦା ଓ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବାହ କରିଥିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀଘ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରି, ନିୟମ ଓ ଦୃଢ ଉପବାସରେ ଅନସୂୟା ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଦିନର ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ତୁମେ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ। ବୈଦେହୀ, ଏହି ଗୁଣବତୀ, ଶାନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ଅନସୂୟା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ପୂଜ୍ୟ, ବିଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ନାମ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଗମନ କର।" ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ—“ଯଥା, ପ୍ରିୟ ସୀତା, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଛ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୀତା ଉତ୍କଳ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ନିଜ ସ୍ବ-ନାମ କହି, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅନସୂୟା ବୃଦ୍ଧା, ଶରୀର କମ୍ପିତ, ଚୁଲ ଧୂସର, ଦେହ କ୍ଷୀଣ, ହମ୍ବା ପୋକା ଗଛ ପରି ହାଲୁକି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀମୟ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏପରି ଏହି ରାମାୟଣର ନାୟକ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଦୟାର ମୂଲ୍ୟ ରକ୍ଷା କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଓ ନୂତନ ଆଶ୍ରମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଯାତ୍ରା କରିବାର ଏକ ଅତି ଶ୍ରୀମୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା।