ଭାରତ, ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଦା ରାମଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନରେ ଅଟୁଟ ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଦୃଢ ଥିଲେ । ରାମଙ୍କ ପାଦୁକାକୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରି, ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଦୁକାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ, ଭାରତ ପ୍ରତିଦିନ ରାମଙ୍କ ପାଦୁକାଙ୍କ ଅଧିନରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଆସୁଥିଲା, ସେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ପାଦୁକାଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇ ଏବଂ ତାପରେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏହିପରି ରୂପରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୫ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା । ଭାରତ ଚଳିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତାହାଁରେ ଅନୁସୂଚନା ସହିତ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଦେଖିଲେ । ଚିତ୍ରକୂଟ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଉଦ୍ୱିଗ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭୂକୁଟିରେ ଚିନ୍ତା ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଚିନ୍ତା ଦେଖି ରାମ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ସେଉଁଠିର ମୁଖ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ଭଗବନ୍, ମୋର କୌଣସି ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ବୀମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି କି? ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କି? କିମ୍ବା ମୋର ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କୌଣସି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି କି?” ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରେ, ବୟସ୍କ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପକ୍ୱ ଋଷି କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ଭାଇଦେହୀ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ । ସେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା । ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ତୁମ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ଖର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଅଛି, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଜନସ୍ଥାନର ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇଛି । ସେ ଦୁଷ୍ଟ, କୁଠାର, ମାନବ ଭକ୍ଷକ, ଅହଙ୍କାରୀ ଓ ତୁମକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିବା ସହିତ ଦାନବମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଉପରେ ଅମାନବିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରମଗୁଡିକୁ ଅପବିତ୍ର କରି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଉପରେ ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଯିବା ଉଚିତ । ଏଠାରୁ କିଛି ଦୂରରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ପୁନି ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଖର ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲା; ଯଦି ଚାହ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ ଯିବା । ଯେଉଁଠି ନିଜ ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ରହେ, ଏଠାରେ ରହିବା କଠିନ ।” ରାମ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଅଧିକ କଥା କହି ବୋଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିଦାୟ ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଷ୍ୟ ସମୂହ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ରାମ ଏହି ଋଷି ଓ ତାଙ୍କ ସମୂହଙ୍କୁ ଏକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଖ୍ୟ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ । ଯଦିଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରାମ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ । ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୬ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା । ଏବେ, ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ଚିନ୍ତା କରି, ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ । “ଏଠିରେ ଭାରତ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ମୋର ମାଆମାନେ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଆସିଥିଲେ; ଏହି ସ୍ମୃତି ମୋ ମନକୁ ଦୁଃଖିତ କରେ । ଭାରତ ଏଠି ଚାଉଣି ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୃଗ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀର ମଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଯାଇଛି ।” ଏହିପରି ଭାବି, ରାମ ଭଲ ବୋଲି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ । ସେ ମହାନ୍ତ, ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ବୃଦ୍ଧ ଅତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ସ୍ନେହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ଓ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ । ତାପରେ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କ ବୟସ୍କା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ଉପଚାର କଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଅତ୍ରି ଋଷି, ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତପସ୍ବିନୀ ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଅତ୍ରି ଋଷି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଅନସୂୟା ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ ।