ଭାରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ମୋ ଭାଇ ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ପାଦୁକା ରାଜ୍ୟର କଳ୍ୟାଣର ଭାର ବହନ କରୁଛି। ଭାରତ, ଏହି ପବିତ୍ର ପାଦୁକା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ ଏହି ପାଦୁକା ଉପରେ ଛତ୍ର ଧର; ଏହି ପାଦୁକା ଓ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛି। ମୋ ଭାଇ ମୌତ୍ରୀରେ ଏହି ତ୍ୟାଗର ଭାର ମୋ ପାଖରେ ଦେଇଛନ୍ତି; ରାଘବ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଯେବେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପାଦୁକା ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି, ତେବେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିପାରିବି। ତାପରେ ଏହି ଭାର ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଘବଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳନ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଯିବି। ଯେତେବେଳେ ପାଦୁକା ଓ ରାଜ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି, ମୁଁ ନିଷ୍ପାପ ହେଇଯିବି। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ, ମୋର ସଉଭାଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଏହି ରାଜ୍ୟ ଠାରୁ ଚାରିଗୁଣ ଅଧିକ ହେବ।" ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ। ସେ ତପସ୍ବୀ ପରି ବାଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର, ଜଟାଧାରଣ କରି, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, ସେଙ୍କର ସେନା ସହିତ। ଭାରତ ଭାଇପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, ରାମଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଅତି ଆତୁର, ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ପାଦୁକାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରହି, ସମସ୍ତ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଦୁକାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କଲେ। ସେ ସଦା ଏହି ପାଦୁକାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୂର୍ଲଭ ଦାନ ଆସିଲେ, ପ୍ରଥମେ ପାଦୁକାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ପରେ ଉଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୫ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଭାରତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଶାନ୍ତି ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଦେଖି, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପାଖରେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ଭୂଉଁଶି ଭୂଉଁଶି କଥା ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଅନୁଭବ କରି, ରାମ ହସ୍ତ ଯୋଡି, ମୁଖ୍ୟ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, "ମୋର କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି କି? ଯାହାର ଫଳରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି କି? ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ସୀତା ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କି?" ତପସ୍ବୀ, ବୟସ୍ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଭାଇଦେହୀ ତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ। ଏହି ଚିନ୍ତା ତୁମ ପାଇଁ; ଦାନବମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଖର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଅଛି, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନର ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଉଖାଡି ଦେଇଛି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ମାନବ ଭକ୍ଷକ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଅପବିତ୍ର, ତୁମ ସହିତ ସେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠି ଆଶ୍ରମେ ଆସିବାପରେ, ଦାନବମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କ ପାତ୍ର, ହବନ କୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଦେଇ ନିବାଇଦେଉଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ପାଣିପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପୋବନ ଅଶୁଦ୍ଧ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ; ଏଠି ରହିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭକର ନୁହେଁ।" ରାମ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଅଧିକ କଥା କହି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ମତରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁଗମନ କରି, ସେମାନେ ଦୂରେ ଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।