ଭାରତ, ନୀତିମାନ୍ ଓ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ, ଚଳିତ ରଥରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଗତି କଲେ, ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ପଦୁକା ରଖିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଭାରତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଇ ମୋତେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବିରକ୍ତି ଅଛି; ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡିତ ପଦୁକା ରାଜ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ଭାର ବହନ କରୁଛି।” ଭାରତ, ବିରକ୍ତିର ପଦୁକା ମସ୍ତକରେ ରଖି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ପଦୁକା ଉପରେ ଛତା ଧର; ଏହି ପଦୁକା ଓ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛି। ମୋ ଭାଇ ମୋତେ ମିତ୍ରତାରେ ବିରକ୍ତି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ରଘୁନାଥ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଯେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପଦୁକା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଇପାରିବି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଦ ଦର୍ଶନ କରିବି। ତାପରେ, ମୋ ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇ, ରଘୁନାଥ ସହିତ ମିଶି, ରାଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଯିବି। ପଦୁକା ଓ ରାଜ୍ୟ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ ଅପରାଧରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଏହି ରାଜ୍ୟରୁ ଚାରିଗୁଣ ଅଧିକ ହେବ।" ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖରେ ଅତିବାହିତ, ଶ୍ରୀଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ସହିତ ରାଜ୍ୟପାଳନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ, ତାଳପାତ୍ର ଓ ଜଟାଧାରି, ଦୀକ୍ଷିତ ମୁନି ପରି, ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ବସିଲେ। ଭାରତ ଭାଇପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗୀ, ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ପଦୁକାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଶାସନ ଦାୟିତ୍ୱ ପଦୁକାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରି, ଶ୍ରୀଭାରତ ପଦୁକାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ରାଜ୍ୟପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଦାନ ଆସୁଥିଲା, ଭାରତ ପ୍ରଥମେ ପଦୁକାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ପରେ ଉଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୫ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ଭାରତ ଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯେ ମୁନିମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚିନ୍ତିତ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଅନ୍ତଃକ୍ଷୁଭିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ। ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଆଖି ଓ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକାଉଁସି ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ମୁନିମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଅନୁଭବ କରି, ରାମ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଭଗବନ୍, ମୋର କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାରୁ ଏମିତି ଅସ୍ଥିରତା ହେଉଛି କି? ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କି ଅସାବଧାନତାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କି? ସୀତା, ଯିଏ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଓ ମୋତେ ଦୃଢ଼, ସେ କି ଅସାବଧାନତାରେ ଅନୁଚିତ କିଛି କରିଛନ୍ତି କି?” ତାପରେ, ବୟସ୍କ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପକ୍କ ମୁନି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରିୟ, ବୈଦେହୀ ତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ; ସେ କେମିତି ଅନୁଚିତ କାମ କରିପାରିବ, ବିଶେଷକରି ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ? ଏହି ଚିନ୍ତା ମାନେ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଏପରି ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଖର ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ସେ ଜନସ୍ଥାନର ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ମାନବ ଭକ୍ଷକ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଖରାପ; ତୁମକୁ ସେ ସହିପାରେନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ କରିଥିବା ସମୟରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୁନିମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଅପବିତ୍ର କାମରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଉପରେ ଅପମାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଅପବିତ୍ର କରି, ମୁନିମାନେ ଏଠାରୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ବଳଦେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାମ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡି ଦେବା। ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ମନୋହର ଅଟବୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପୁଣି ଆମ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। ଖର ଆଗରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲା; ତୁମେ ଚାହିଲେ, ଆମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବ। ଯେଉଁଠାରେ ପରିବାର ନିରାପଦ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ରହିବା କଠିନ, ରାଘବ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିବା ଦୁର୍ଲଭ।" ରାମ ଆହୁରି କିଛି କଥା କହି, ମୁନିଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ରହିଲେନାହିଁ।