ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଭାରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମଧୁର ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଭାରତ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ରଥ ଯୋତନ୍ତୁ।” ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବ ନେଇ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେ ସମସ୍ତ ମାତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ରଥାରୁହଣ କଲେ। ତେବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭାରତ, ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଆନନ୍ଦରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ରଥ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଆଗରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣ୍ଡଳୀ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଠାରେ ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ୟମନ୍ତ୍ରଣା ନ କରି, ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଯାଇ, ଭାରତଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୁରବାସୀ ଚାଲିଗଲେ। ଭାରତ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପ୍ରେମିକ, ଖୁବ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଧାରୀ ପଦୁକା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଥିଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରି, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଇ ମୋତେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗର ଭାବେ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପଦୁକା ଏହି ରାଜ୍ୟର କ୍ଷେମର ଭାର ବହନ କରୁଛି।” ଭାରତ, ତ୍ୟାଗର ପଦୁକା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ପଦୁକା ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଛତା ଧର; ଏହି ପଦୁକା ଓ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ରହିଛି। ମୋ ଭାଇ ମୋତେ ମିତ୍ରତାରେ ଏହି ତ୍ୟାଗ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି; ରାଘବ ଫେରିଆସିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ଶୀଘ୍ର ଏହି ପଦୁକା ରାଘବଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଇ, ରାମଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶ ଦେଖିବି। ତାପରେ ମୋ ଭାର ହ୍ରାସ ହେବ, ରାଘବଙ୍କ ସହ ମିଳି ରାଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ହେବି। ଯେତେବେଳେ ପଦୁକା ଓ ରାଜ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଇଯିବି, ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କ ହସ୍ତେ ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ମୋ ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଏହି ରାଜ୍ୟରୁ ଚାରିଗୁଣ ଅଧିକ ହେବ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଅନୁତାପ କରୁଥିବା ଭାରତ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟପାଳନ କଲେ। ସେ, ବାଲ୍କଳ ଓ ଜଟାଧାରଣ କରି, ଋଷି ପରି ଶୂରବୀର ଭାରତ ସେନା ସହିତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କଲେ। ଭାଇ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗୀ, ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଭାରତ ସେଠି ରହିଲେ। ପଦୁକାର ଅଭିଷେକ କରି, ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବାସ କରି, ସମସ୍ତ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ପଦୁକାକୁ ସମର୍ପିତ କଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତ ପଦୁକାର ଅଭିଷେକ କରି, ସଦା ପଦୁକାର ଆଧିକାରରେ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଆସୁଥିଲା, ଭାରତ ପ୍ରଥମେ ପଦୁକାକୁ ଦେଖାଇ, ପରେ ଭଲଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୫ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଭାରତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ଦେଖିଲେ ଯେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆଖି ଓ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଚୁପ୍ଚାପ ଆପସରେ କିଛି କଥା ହେଉଥିଲେ। ତପସ୍ବୀମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖି, ରାମ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ରମର ମୁଖ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ଭଗବନ୍, ଆଶା କରେ ମୋର କୌଣସି ପୂର୍ବ ଆଚରଣ ଅନୁଚିତ ନ ହୋଇଥିବ, ଯେଉଁଥିରୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି? ଆଶା କରେ ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୌଣସି ଅସାବଧାନତାରେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିନାହାନ୍ତି? ଆଶା କରେ ସୀତା, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ସେ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କ୍ରିୟା କରିନାହାନ୍ତି?” ତାପରେ ବର୍ଦ୍ଧମାନ ବୟସ୍କ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ ଋଷି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣାମୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବିଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାମ କେମିତି ହେବ? ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ; ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କଥା ଆପସରେ କହୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଖର ନାମକ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ସେ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇଛି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ନିର୍ଦୟ, ମାନବ ଭକ୍ଷକ, ଅହଂକାରୀ, ତୁମକୁ ସହିପାରିନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠି ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଥିବା ସମୟରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛନ୍ତି। ଅଶୁଭ କ୍ରିୟାରେ ତୀବ୍ର ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଅଶୁଭ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦାଣ୍ଡା ଦେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଲୁଚି ରହି, ତାପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରି, ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ହୋମ କରିବାର ଲଡ଼ୁଆ, କୁଣ୍ଡ ଚୋରି କରି ନେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଦେଇ ନିବାଇଦେଉଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ଜଳପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଶ୍ରମ ଅପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜାଗାକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛି।