ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ସେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୌରଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଆଚରଣ କରାଇଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପତାକା ସମାନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ଏକଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପରି ଗରିମା ଅର୍ଜନ କଲେ। ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରବଳ ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣର ଅଳଙ୍କାର ଥିଲା, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୃତିରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପବିତ୍ର ଓ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥଚଳନରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଭାଇ ରାମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ଜଗତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ନିବେଶିତ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସମାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୁଅନ୍ତି ନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ ରାମଙ୍କ ବିନା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖାଉନ୍ତି ନଥିଲେ। ରାଘବ ଯେତେବେଳେ ଶିକାର ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛରୁ ଧନୁଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଭାଇମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହିତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଶିଳ, କୀର୍ତ୍ତି, ସର୍ବଜ୍ଞତା ଓ ଦୂରଦର୍ଶିତାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିବେଶିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା, ତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜଧାନୀକୁ ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ ଦର୍ଶନ ଆଶା କରି, ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଗାଧିପୁତ୍ର କୌଶିକଙ୍କ ଆଗମନ ଖବର ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।" ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାଜମହଳକୁ ଗଲେ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହ ଚେତନ ହେଲେ। ରାଜା ଅନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ନିୟମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ରାଜା ହସ୍ତମୁକୁରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଋଷି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରୀତିରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା’ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସହର, ଧନ, ଦେଶ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ମିତ୍ରମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅବିଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଅଧୀନ ପ୍ରଜା ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଧିନସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ; ଦେବ ଓ ମାନବ ଦୈତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ ଭାବେ ହେଉଛି କି ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଉପଵେଶ ନେଲେ। ତା’ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ: "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଅମୃତପାନ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ବର୍ଷା, ନିରସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଲାଭ, ହାରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ପୁଣି ମିଳିବା, ବଡ଼ ଧନଲାଭ ଭଳି ମନେ କରେ। ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଏପରି ଆନନ୍ଦର କାରଣ। ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ମୋ ପାଖରୁ କ’ଣ ଆଶା କରନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଜୀବନ ଧନ୍ୟ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏ ରାତି ମଧୁର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇଛି। ଆପଣ ପୂର୍ବେ ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ, ଏବେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଘଟଣା। ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। କୃପାକରି କ’ଣ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଲାଗି ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା କହିଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ସବୁ କାମରେ ଉତ୍ସୁକ, ଆପଣ ମୋ ଦେବତା ସମାନ ରକ୍ଷକ। ଏହି ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଉଛି।" ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା, ମୃଦୁ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଉନବିଂଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦେହର ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।