ପୁରୁଷ ସିଂହ ରାମ ଜବେ ଚପଲ ଉପରେ ଚଡ଼ିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାହାରୁ ଉତରିଲେ, ସେ ସେହି ଚପଲ କୁ ମହାନ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଭରତ, ଚପଲକୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଚଉଦ ଋଷି ଅବଧି ମୁଁ ଜଟା ଏବଂ ଅର୍ବଲ୍ବ ଫଳ ଉପରେ ଅବଳମ୍ବିତ ହୋଇ ରହିବି, ତୁମେ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ନଗର ବାହାରେ ରହିବି।” ତେଣୁ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ତୁମର ଚପଲ ଉପରେ ଭରସା କରି ଦେଉଛି; ଚଉଦ ଋଷି ଶେଷ ହେଲେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ରାମ ଏହି କଥା ମାନି, ଭରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଶତୃଘ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; ତାଙ୍କୁ ରେ ରୋଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋଠି ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ତୁମେ ଏକ ଶପଥରେ ବନ୍ଧିତ ଅଛ।" ରାମ ଏହିପରି ଭାବରେ କହି, ଅଂଶୁ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁରେ ଭରତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ଭରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଚପଲକୁ ପୂଜା କରି, ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଚପଲକୁ ନିଜ ଶିର ଉପରେ ରଖିଲେ। ପରେ ସେ ଲୋକମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଭାଇମାନେ ଆଦିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଥିଲେ। ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଭରି ନିଜ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭରତ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ନିଜ ଛାଲା ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଶ୍ରୁ ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ବାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ଭରତ ଚପଲକୁ ଶିର ଉପରେ ରଖି, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ରଥ ଉପରେ ବସି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦିଶାରେ ଚଳି, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯାଉଥିଲେ। ଭରତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେନା ଏହି ମହାନ୍ତ ପର୍ବତ ଉପକୂଳରେ ଅନେକ ମନୋହର ଖଣିଜ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆଗକୁ ଚଳିଲେ। ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଭରତ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମହା ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, ଭରତ ରଥରୁ ଉତରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଦ ପର୍ସିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପ୍ରିୟ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି କି? ରାମଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା ହୋଇଛି କି?" ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଭରତ ଭାଇପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଭରତ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏବଂ ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ରାଘବ ନିଶ୍ଚଳ ଏବଂ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦିଆ ଶପଥକୁ ଏକାକାରେ ପାଳନ କରିବି; ଚଉଦ ଋଷି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।’” ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏହି ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଚପଲକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଉ, ଏହି ଚପଲ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅୟୋଧ୍ୟାର କ୍ଷେମ ରକ୍ଷା କରିବ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ରାଘବ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଚପଲ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ମୋ ଶାସନ ପାଇଁ ଏହି ଚପଲକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏବଂ ଅନୁମତି ପାଇ, ଏହି ଶୁଭ୍ର ଚପଲ ନେଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରୁଛି। ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଅଧିକ ଶୁଭ୍ର କଥା କହିଲେ—“ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍; ଜଳ ଗଡ଼ାରେ ଯେପରି ନିଜରେ ବହିଯାଏ, ତେଣୁ ଧର୍ମ ତୁମରେ ନିଜରେ ବସିଛି।" “ତୁମର ପିତା ଦଶରଥ, ବଳୀୟ ଭୁଜା, ଅମୃତ ସମାନ; ତୁମେ ଏପରି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର।" ଭରତ ଏହି ମହାନ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭରତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଚରିଅଟ, ଗଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ବିଶାଳ ସେନା ଭରତଙ୍କ ପଛୁଆଁ ଚଳିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯମୁନା ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ତାର ତରଙ୍ଗ ଲାଗି ଶୋଭିତ, ଏବଂ ପୁନି ଶୁଭ୍ର ଜଳର ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମନୋହର ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେନା ସହିତ ଶ୍ରଙ୍ଗିବେରା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶ୍ରଙ୍ଗିବେରାରୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ପିତା ଏବଂ ଭାଇ ନଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦିତ ଭରତ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ କହିଲେ—“ସାରଥି, ଦେଖ! ଅୟୋଧ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହା ଏବେ ଚମକି ନାହିଁ; ଆକୃତିହୀନ, ଆନନ୍ଦହୀନ, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦିତ, ତାହାର ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ।” ଏହିପରି ଭାବରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ତିରିଶ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଭରତ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଡ଼ି ଏବଂ ଗୃଧ୍ର ଥିଲେ, ହାତୀ ଏବଂ ଲୋକରେ ଭରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧାରା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଅପୃକ୍ଷିତ ହେବା ପରି, ଭରତ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀର ଚମକ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁ ରାହୁର ଆଗମନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲେ।