ଭରତ ଏପରି କହି ସେ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଗଲେ, ମନରୁ ଅତି ଅନୁରୋଧ କରି ରାମଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ । ରାମ, ଜଣେ ଦୟାଳୁ ଭାଇ, ଭରତଙ୍କୁ ଗୋଦିରେ ବସାଇଲେ । ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଲଟସ ଫୁଲ ପତ୍ର ପରି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ସ୍ୱାନ ପରି ମଧୁର । ସେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭରତ, ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ତୁମ ମନରୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଭୂମିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ । ମନ୍ତ୍ରୀ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କରି, ବଡ଼ କାମ ମଧ୍ୟ ସଫଳ କର । ଚାଁଦରୁ ଭାଗ୍ୟ ହଟିଯିବା, ହିମାଳୟ ତାଙ୍କର ହିମ ଛାଡିଦେବା, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡି ଯିବା ସମ୍ଭବ, ତଥାପି ମୁଁ କେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦିଆ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ । ମା' କିଛି ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ମନରେ ଧରି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମା' ପ୍ରତି ଯେପରି ଚରିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି ହେବା ।” ରାମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କୌସଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦିତ କଲେ, ଯାହାର ତେଜ ଉଦୟ ଚାଁଦ ପରି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ । ଭରତ କହିଲେ, “ଏ ମହାନ, ତୁମ ପାଦରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ସାଣ୍ଡାଲ ରଖ; ଏହି ସାଣ୍ଡାଲ ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ କରିବ ।” ରାମ, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ସାଣ୍ଡାଲ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତା'ପରେ ତଳେ ଉତରି, ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭରତ, ଏହି ସାଣ୍ଡାଲକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚୌଦ ଦିନ ବନ୍ଧୁଆ କେଶ ଏବଂ ଭାସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବି । ଏ ରଘୁବଂଶୀ, ନଗର ଭିତରେ ନୁହେଁ, ଫଳ ଏବଂ କନ୍ଦ ଖାଇ ବାହାରେ ରହିବି, ତୁମେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି । ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ତୁମ ସାଣ୍ଡାଲକୁ ଦେଇ ଯାଉଛି; ଚୌଦ ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏ ରଘୁବଂଶୀ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ।” ରାମ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରି, ଭରତଙ୍କୁ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନକୁ ବି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ । ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ, “ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର; ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ମୋ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏକ ଶପଥରେ ବନ୍ଧି ଅଛ ।” ଏପରି କହି, ରାମ ନୟନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭରତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ । ଭରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସୁନ୍ଦର ସାଣ୍ଡାଲକୁ ପୂଜା କରି, ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସାଣ୍ଡାଲକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ । ତା'ପରେ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଲୋକ, ବୃଦ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭାଇମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଭରତ ଅଟଳ ନିଷ୍ଠାରେ ହିମାଳୟ ପରି ଅଡ଼ି ରହିଲେ । ମା'ମାନେ ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକି, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭରତ ସମସ୍ତ ମା'ମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିଜ ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅଶ୍ରୁ ଜଳରେ ଭିଜି । ଏପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶ ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ । ତା'ପରେ, ଭରତ ସାଣ୍ଡାଲକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଖୁସି ଭରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ଚଲିଲେ । ସେମାନେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଚଲିଲେ । ଭରତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଏତିହାସିକ ସେନା ଏହି ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ର ହଜାର ହଜାର ଖଣି ଏବଂ ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଗକୁ ଚଲିଲେ । ଚିତ୍ରକୂଟ ପାଖରେ, ଭରତ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମହାର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି । ଭରତ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ରଥରୁ ଉତରି, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଦେ ଶିର ନମାଇଲେ । ଭରଦ୍ୱାଜ ଖୁସି ହୋଇ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରିୟ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହେଲା କି? ତୁମେ ରାମ ସହିତ ମିଶିପାରିଲା କି?” ଭରତ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଘବ, ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ମୋ ଅନୁରୋଧରେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦିଆ ଶପଥକୁ ଏକାକାରେ ପାଳନ କରିବି; ଚୌଦ ଦିନ ଯେପରି ଶପଥ ଦିଆ ଗଲା ।’ ବସିଷ୍ଠ ଏହି କଥା ପାଇଁ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ସାଣ୍ଡାଲ ଦେଉ, ଏହି ସାଣ୍ଡାଲ ତୁମ ଦୟାରେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ମଙ୍ଗଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ ।’ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ରାଘବ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି, ସାଣ୍ଡାଲ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଏହି ସାଣ୍ଡାଲକୁ ମୋ ଶାସନ ପାଇଁ ଦେଲେ । ଏବେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରୁଛି, ଏହି ଶୁଭ ସାଣ୍ଡାଲ ନେଇ ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଅଧିକ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, “ଏ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜଳ ଗଡ଼ିରେ ଯାଉଛି, ତେପରି ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ । ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ, ବଳଶାଳୀ, ନେକ୍ଟର ପରି, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ।” ଏହିପରି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କଥା କହି, ଭରତ ଜୋଡ଼ିହାତ କରି ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଭରତ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଲେ । ରଥ, ଗଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ବିଶାଳ ସେନା ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଫେରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯମୁନା ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ତା'ପରେ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରିଥିବା ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ।