ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ, “ଆମ ପରିବାର, ଯୋଦ୍ଧା, ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ସହଚରମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଯେପରି କୃଷକମାନେ ବର୍ଷା ମେଘକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହାର ଶାସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ।" ଏପରି କହି, ଭାରତ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବସାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଶରତ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଏବଂ କଣ୍ଠ ମଦମତ୍ତ ହଂସର ପରି ମୃଦୁ। ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ନମ୍ରତାର ସାଙ୍ଗ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ। ମନ୍ତ୍ରୀ, ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଯେକୌଣସି ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପନ୍ନ କର। ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଦାୟ ହୋଇପାରେ, ହିମାଳୟ ତାଙ୍କର ହିମ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ। ମାତା କାଉଣସି ଇଚ୍ଛା ବା ଲୋଭରୁ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଏହାକୁ ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମାତା ପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ ହେଉଛି, ସେପରି କର।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ଏହି ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଖଡ଼ାଉ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ; ଏହିଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ହେବ।" ରାମ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସେଇ ଖଡ଼ାଉରେ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାପରେ ଅବତରି, ଏହି ଖଡ଼ାଉ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଭାରତ ଖଡ଼ାଉକୁ ଶିରେ ଧରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚଉଦ ଅଂଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଜଟା ଏବଂ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବି। ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ସହର ଚାରିପାଖରେ ରହି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଆପଣଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଆପଣଙ୍କ ଖଡ଼ାଉକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି, ଚଉଦ ବର୍ଷ ପରେ ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସମ୍ମାନସହ ଭାରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ମୋ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା।" ଏପରି କହି, ଚକ୍ଷୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଭାରତ ଖଡ଼ାଉକୁ ପୂଜା କରି ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ଖଡ଼ାଉକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ। ପରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ବୃଦ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅପରିବାର୍ତ୍ତିତ ହିମାଳୟ ପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭାରତ ସମ୍ମାନ ସହ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏପରିଭାବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୨ତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ତାପରେ, ଭାରତ ଖଡ଼ାଉକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ମନେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଚଲି ଚିତ୍ରକୂଟ ପରିବ୍ରମଣ କରି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଭାରତ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ବିଭିନ୍ନ ରମ୍ୟ ଖଣିଜ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଚିତ୍ରକୂଟ ଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଭାରତ ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭାରତ ରଥରୁ ଅବତରି ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜ ଖୁସି ହୋଇ ଭାରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା କି? ରାମଙ୍କ ସହ ଦେଖା ହେଲା କି?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଭାରତ ଭାଇ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଅନୁରୋଧ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରାଘବ ଖୁସି ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି; ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେପରି ତାଙ୍କର ଶପଥ ଥିଲା।’ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି ସୁନା ଖଡ଼ାଉ ଆନନ୍ଦ ସହ ଭାରତକୁ ଦିଅ, ଏହିଁ ଆୟୋଧ୍ୟାର କଳ୍ୟାଣ ରକ୍ଷା କରିବ।’ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ, ରାଘବ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଏହି ଖଡ଼ାଉ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଏହି ଖଡ଼ାଉ ମୋ ଶାସନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଲେ। ବଡ଼ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଖଡ଼ାଉ ନେଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରୁଛି।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେପରି ଜଳ ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତେଉଁପରି ଧର୍ମ ତୁମେ ନିଜରେ ବସିଛି। ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଧର୍ମଜ୍ଞ ସନ୍ତାନ।" ଏପରି କହି, ଭାରତ ହାତ ଜୋଡି ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ। ବର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭାରତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟା ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।