ଏହି ସମୟରେ, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିବା ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଏକଠା ହେଲେ । ସେମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସଦୃଶ ଭରତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଜ୍ଞାନ, ଚରିତ୍ର ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ମହାନ୍; ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ କର, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, ରାମ ସଦା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ; ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ କାରଣରୁ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାମୁନି ଏବଂ ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଶୁଭ କଥାରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ମୁହଁରେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ଏହିଠାରେ, ଭରତଙ୍କ ଶରୀର ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ହାତ ଜୋଡି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜଧର୍ମ ଓ ଆମ କୁଳପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋ ମାତା ଓ ମୋର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ।” ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକା ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ନ ନାଗରିକ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ମେଘ ଭଳି ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ।” “ଆମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ, ସେନାନୀ, ମିତ୍ର, ସାଥୀମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି । ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ।” ଏହିପରି କହି, ଭରତ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ଅନୁରୋଧ କଲେ । ତାହାପରେ ରାମ, ଭରତଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଇ, ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହଂସ ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଅନ୍ତରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ବିନୟ ଭରା; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ।” “ମନ୍ତ୍ରୀ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଦେଶ ନିଅ ଏବଂ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କର ।” “ଧନ୍ୟ ଛାଡି ଚାଲିଯିପାରେ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ତାହାର ବରଫ ଛାଡିପାରେ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ତାହାର କୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କଦାପି ମୋ ବାପାଙ୍କ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ ।” “ମୋ ମାତା ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ମନରେ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଅ ।” ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଭରତ କଉସଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଏବଂ ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ନବ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ କହିଲେ, “ହେ ମହାନ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ପଦୁକାରେ ତୁମେ ପଦାର୍ପଣ କର; ଏହି ପଦୁକା ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ ହେବ ।” ତାପରେ ରାମ, ପଦୁକାରେ ଉପରେ ଚଡ଼ି ତାହାରୁ ଅବତରି, ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଓ ମହାନ ଭରତଙ୍କୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ । ଭରତ ପଦୁକାକୁ ନମସ୍କାର କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଜଟା ଓ ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହିବି ।” “ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସହର ବାହାରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ରହିବି ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରିବି ।” “ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ତୁମ ପଦୁକାକୁ ଦେଇ ଯାଉଛି; ଚଉଦ ବର୍ଷ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ।” ଏପରି ଅନୁମୋଦନ କରି, ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତାଙ୍କୁ ରେ ରାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତୁମେ ମୋ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିତ ଅଛ ।” ଏପରି କହି, ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଛାଡ଼ିଲେ । ତାପରେ ଭରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ପଦୁକାକୁ ପୂଜା କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ଏବଂ ପଦୁକାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ । ଏପରି କ୍ରମେ, ଜନସାଧାରଣ, ବୃଦ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ; ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସମାନ ଥିଲା । ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଯାଇଥିଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭରତ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ କୁଟୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୧୨ତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ତାପରେ, ଭରତ ପଦୁକାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଓ ଜାବାଲି, ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେମାନେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ ଦିଗରେ ଗଲେ । ଭରତ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ରସାଳ ଖଣିଜ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଭରତ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭରତ ରଥରୁ ଅବତରି ମୁନିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ଭରଦ୍ୱାଜ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, “ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହେଲା କି? ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା କି?” ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏବଂ ଗୁରୁବର୍ଗଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଅନୁରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳନ କରିବି; ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେପରି ମୋ ବାପା ଶପଥ ନେଇଥିଲେ ।’” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବସିଷ୍ଠ ଶିଳ୍ପ ଶବ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।