ଭଗବତୀ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ଏହି ଉତ୍କଳିତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ନିଜ ଭାଇ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଜଣେ ମହାନ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣିଛି; ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ମାମଲାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତା ଅଛି, ସେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛନ୍ତି।” ରାମ ଏହି ଭାବରେ ଅଭିପ୍ରାୟ କରି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବି, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ ହେବୁ।” ସେ କହିଲେ, “ରାଜା ଦଶରଥ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ମୋ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ବାଧ୍ୟ ହେଇଥିଲେ; ଭାରତ ଚାହେଁ, ସେ ଆମ ବଡ଼ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ମହା ଋଷିମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ମିଳନ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚିତ୍ତ ହେଇ ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ଦଣ୍ଡି ଉଠିଗଲା। ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ମୁନିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଧନ୍ୟ ସେ ଜଣେ ପିତା, ଯାହାର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ଦୁଇଜଣେ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ।” ଏହା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣର ବିନାଶ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଉତ୍କଳ ବଂଶର ସନ୍ତାନ, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କୀର୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମାନୁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆମ ଇଚ୍ଛା ଯେ, ରାମ ସଦା ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ରହିବେ; ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ଏବେ ଶ୍ରୀର୍ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପିତୃ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏହିପରି କହି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହା ଋଷି ଓ ରାଜ ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମ, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭାରତ, ଦୁଃଖରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ବିନୟ ଭରିତ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜଧର୍ମ ଓ ଆମ ବଂଶର ପାରମ୍ପରିକତା ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ମା ଓ ମୋର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ଏକା ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଜନସାଧାରଣ ଓ ନାଗରିକମାନେ ମୋ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ଆମ ଆତ୍ମୀୟ, ବୀର, ମିତ୍ର ଓ ସହଚରମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଏକା ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଚାଷୀମାନେ ଯେପରି ମେଘକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ନିଜ ହସ୍ତେ ଗଠନ କରି ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ଏହି ଜନସମୂହକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ।" ଏପରି କହି, ଭାରତ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ନିଜ ଭାଇଙ୍କ ପାଦେ ପଡିଲେ, ଜନାନ୍ତୁ ରାମ ନିଜ ଭାଇକୁ ନିଜ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ରଖି, ମନୋହର ନେତ୍ର ଓ ମଦୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ନିଜ ମନରୁ ନିଆଛ; ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ମନ୍ତ୍ରୀ, ମିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚାର କରି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର। ଚାହିଁ କି ଚୋରାଇ କି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ମା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମା ପ୍ରତି ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କର। ଚାହେ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଶ୍ରୀ ଚାଲିଯିବ, କିମ୍ବା ହିମାଳୟ ତାଙ୍କର ହିମ ଛାଡ଼ିଦେବ, କିମ୍ବା ସାଗର ତାଙ୍କ କୂଳ ଛାଡ଼ିଦେବ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ କୌଶଳ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ପାଦୁକାରେ ତୁମ ପାଦ ରଖ; ଏହି ତୁମ ପାଦୁକା ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରିବ।” ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଦୁକାରେ ଉଠି ତାଉଠୁ ଅବତରି, ଭାରତଙ୍କୁ ଏହି ଶୋଭିତ ପାଦୁକା ଦେଲେ। ଭାରତ, ପାଦୁକାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚୌଦ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ଜଟା ଓ ଭାସ୍ମ ଓ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ରହିବି। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସହର ଚାଉଁ ରହି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ତୁମ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ତୁମ ପାଦୁକାକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଦେଇ, ଚୌଦ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ରାମ ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସହମତ ହୋଇ, ଭାରତକୁ ଏକାଗ୍ର ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମ ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; ତାଙ୍କୁ ରୋଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଓ ସୀତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏକ ଶପଥରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛ।" ଏହିପରି କହି, ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରି, ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଭାରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପାଦୁକାକୁ ପୂଜା କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପାଦୁକାକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ। ଏହା ପରେ, ଭାରତ ଲୋକମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଭାଇମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଟଳ ହିମାଳୟ ପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ମାମାନେ, ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକି, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ମାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଶିବିରକୁ ଲୁହା ଭରି ଯାଇଲେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଭାରତ ପାଦୁକାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ମନେ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦୃଢ଼, ପୂର୍ବେ ଚାଲିଲେ। ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦିଗରେ ଗଲେ। ଭାରତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା, ଅନେକ ମନୋହର ଖଣିଜ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଯାତ୍ରାରେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ।