ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି—ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ରାମ ନିଜ ଭାଇଙ୍କର ନିଷ୍କପଟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଓ ଅଯୋଧ୍ୟାର ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପତିତ କରି କହିଲେ—ମୋର ଜୀବିତ ପିତା ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଦାନ, ଓ ଦେୟା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ କିମ୍ବା ଭରତ ବାତିଲ କରିପାରିବା ନୁହେଁ । ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ କିଛି କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସ କୁ ମୁଁ କେବେ ଅବମାନ କରିପାରିବିନି; କୈକେୟୀ ଯାହା କହିଥିଲେ ଓ ପିତା ଯାହା କରିଥିଲେ, ତାହା ଭଲ ହେଇଥିଲା । ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଭରତ ଶାନ୍ତ, ବଡ଼ମାନ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି; ଏହି ବିଷୟରେ ଏହି ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଭାଇ ସହ ଏହା ସବୁ ଭଲ ଅଛି । ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ସହ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବି, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ ହେବୁ । ରାଜା, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ; ଭରତ, ତୁମେ ଏହି ମହାନ ରାଜା, ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର । ଏହିପରି ଗଭୀର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କଣ୍ଡ କଣ୍ଡ ହେଇଯାଇଲା । ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଥିବା ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ—ଧନ୍ୟ ସେ, ଯାହାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏମିତି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏପରି ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ । ତା'ପରେ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତାହା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କର, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କର । ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ ଯେ, ରାମ ସଦା ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; କୈକେୟୀ କାରଣରୁ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଋଣ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି । ଏପରି କହି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନଧାରୀ ରାମ ଆନନ୍ଦ ଭରା ମୁହଁରେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ । ଭରତ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳ ଓ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ହାତ ଯୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ—ରାଜଧର୍ମ ଓ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋର ଓ ମାତୃଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ । ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ଏକା ରକ୍ଷା କରିପାରିବିନି, ନା ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବିନି । ଆମ ବନ୍ଧୁ, ସେନା, ମିତ୍ର ଓ ସାଥିମାନେ ମାତ୍ର ତୁମକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯେପରି କୃଷକମାନେ ବର୍ଷାମେଘକୁ ଆଶା କରନ୍ତି । ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ, ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ । ଏପରି କହି, ଭରତ ଭାଇଙ୍କ ପାଏଁ ପଡ଼ି ନିବେଦନ କଲେ । ତା'ପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ କୋଳରେ ରଖି କହିଲେ—ତୁମର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଦୟାଶୀଳତାର ଉଦାହରଣ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ । ମନ୍ତ୍ରୀ, ମିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହ କଥା ହେଇ, ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କର । ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଶ୍ରୀ ବିଦାୟ ନେଇପାରେ, ହିମାଲୟ ତାଙ୍କ ହିମ ଛାଡ଼ିପାରେ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସୀମା ଲଂଘିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବିନି । ମାତା ଏହି କାମ ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଲୋଭରେ କରିଥିବେ; ତୁମେ ଏହାକୁ ମନରେ ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମାତା ପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ ଉଚିତ, ସେପରି କର । ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଭରତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ମହାନ, ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଖଡ଼ାଉ ଉପରେ ତୁମର ପଦ ରଖ; ଏହିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କୁଶଳ ଦେବ । ତା'ପରେ ରାମ ଖଡ଼ାଉ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ପୁଣି ଅବତରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭରତ, ଖଡ଼ାଉକୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—ଚଉଦ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୁଁ ଜଟା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ରହିବି । ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସହର ଛାଡ଼ି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ତୁମ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି । ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ତୁମ ଖଡ଼ାଉକୁ ଦେଉଛି; ଚଉଦ ବର୍ଷ ପରେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବିନି, ତେବେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି । ରାମ ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିନହଁ । ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧା ଅଛ । ଏପରି କହି, ନୟନ ଜଳରେ ଭରି, ଭାଇଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ଏପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ଖଡ଼ାଉକୁ ପୂଜା କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ଓ ଖଡ଼ାଉକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଲେ । ତା'ପରେ, ସମୟାନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଜନ, ବୃଦ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଡ଼ିଗ ହେଇ ହିମାଲୟ ପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ । ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃକଣ୍ଠ ଅଟକି ଜଣେ କଥା କହିପାରିଲେନି; ଭରତ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ କୁଟିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ କାନ୍ଦିଲେ । ଏଉଁପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶ ଏବଂ ଦୁଇଶି ଶ୍ଲୋକର ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।