ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ପାଶେ ବସି ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉନାହିଁ ବୋଲି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ବିରୋଧରେ ବସିବାର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ । ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ଲୋକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ—“ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୀଘ୍ର ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ହେ ରାଘବ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ତୁମେ ଯାଉଥିବା ସଠିକ୍”। କିନ୍ତୁ ଭରତ ତଥାପି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସି ରହିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—“ତମେମାନେ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦେଉନାହଁ?” ତେବେ ସେହି ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା; ରାଘବ ସଠିକ୍ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଆମେ ସେଉଁଠି ସିଧାସଳଖ କିଛି କହିପାରୁନାହିଁ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ—“ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା ବନ୍ଧୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ଶୁଣ। ଏବେ ଏହି ଦୁଇଟି କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିଛ, ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, ଉଠ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କର।” ତାପରେ, ଉଠି ଜଳସ୍ପର୍ଶ କରି, ଭରତ କହିଲେ—“ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସମସ୍ତ ସଂଘ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, ନା ମାତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଉନି। ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି।” ଭାଇଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ମୋ ପିତା ଯେଉଁ କଥା ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦିଆଯାଇଥିବା, ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଇଥିବା, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଥିବା କଥା ମୁଁ କିମ୍ବା ଭରତ ବଦଳାଇପାରିବା ନୁହେଁ। ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କିଛି କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅରଣ୍ୟବାସ ମୋ ପାଖରେ ନିନ୍ଦନୀୟ ନୁହେଁ; କୈକେୟୀ ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ କଥା କହିଥିଲେ ଓ ପିତା ଯେଉଁଠି କରିଥିଲେ, ତାହା ଭଲ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଜାଣିଛି; ଏହି ମାମଲାରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବି, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣେ ଏ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ହେବୁ। ରାଜା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଚାପରେ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ଏବେ ଭରତ, ସେଇ ମହାନ୍ ବାପାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରୁ।” ଏହିପରି ଭାବରେ ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଏଗାରୋ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ବିଶ୍ୱଦ୍ୟାଳୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ତାପରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ସିଦ୍ଧମୁନିମାନେ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। “ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ସେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ଆଲୋଚନା ଶୁଣି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏପରି ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଆଶା କରି, ଶୀଘ୍ର ଏକଠା ହୋଇ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କୀର୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କର। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, ରାମ ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ; କୈକେୟୀଙ୍କ କାରଣରୁ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏମିତି କହି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାମୁନି, ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି ଶୁଭଦର୍ଶନ ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଭରତଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା, ହାତ ଯୋଡି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜଧର୍ମ ଓ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ମୋ ଓ ମାତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୁଁ ଏକା ଅସମର୍ଥ; ଏହି ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଆମର ବନ୍ଧୁ, ଯୋଦ୍ଧା, ସ୍ନେହୀ, ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଷୀମାନେ ବର୍ଷାମେଘକୁ ଦେଖନ୍ତି। ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ ଓ ନିୟମ କର; ତୁମେ ଏହି ଜନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ।” ଏପରି କହି ଭରତ ଭାଇଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଂକୋଳା କରି କହିଲେ—“ଏହି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନମ୍ର ସଂକଳ୍ପ ତୁମ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ। ମନ୍ତ୍ରୀ, ସ୍ନେହୀ, ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ବିଚାର କର ଓ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଫଳ କର। ଧନ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ହିମାଲୟ ତାଙ୍କର ହିମ ଛାଡ଼ିଦେବେ, ସାଗର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଦେବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ। ମାତା ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ଏହା କରିଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ମନରେ ଧରନି, ଏବଂ ମାତା ପ୍ରତି ମାତୃଭାବ ରଖ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାପରି ଶିତଳ—“ହେ ଉତ୍ତମ, ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଖଡ଼ାଉ ଉପରେ ପଦ ରଖ; ଏହି ଖଡ଼ାଉ ସମସ୍ତ ଜନମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେବାର ନିଶ୍ଚିତି ଦେବ।” ପୁରୁଷସିଂହ ରାମ ଖଡ଼ାଉ ଉପରେ ଚଡ଼ି ତାପରେ ତଳକୁ ଅସି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଭରତ, ଖଡ଼ାଉକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଜଟା ଓ ଭାସ୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବି।