ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ—ମାନବ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ତେତେକି ଦାନ ଦେଇ, ସ୍ନାନ କରାଇ, ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧାଇ, ସଦା ମୃଦୁ କଥା କହି, ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ପାଳନ କରି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣ ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ ଶୋଧ କରିପାରେ। ରାମ ଏହିପରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ—"ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ମୋ ଜନ୍ମଦାତା, ତାଙ୍କ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା ମୋତେ ମିଳିଛି, ତାହାକୁ ମୁଁ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବି ନାହିଁ।" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ଭାରତ ମହାନ ହୃଦୟ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏଠି ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କୁଶ ଘାସ ପତିଆ। ମୁଁ ମୋ ଗୁଣବାନ ଭାଇଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିବି।" ଭାରତ ଏହିପରି ଶପଥ ନେଇଲେ—"ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ବିନା, ଆଲୋକ ବିନା, ଧନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପରି ଏଠି ପଡ଼ି ରହିବି, ଯାଏଁ ରାମ ଫେରି ଆସନ୍ତି।" ଏହା ଦେଖି ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୁଶ ଶଯ୍ୟା ପତିଆଇ, ନିଜେ ତାହାରେ ଶୋଇଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ରାଜର୍ଷି ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଭାରତ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ଉପବାସ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ରାମ କହିଲେ—"ଏଠାରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି ବସି ପ୍ରତିବାଦ କରିପାରନ୍ତି, ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ। ଉଠ, ଭାରତ, ଏହି କଠିନ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।" ତଥାପି, ଭାରତ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସି ଥିଲେ, ଚାରିପଟ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ତମେ ମୋ ଗୁଣବାନ ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦେଉନାହାଁ?" ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛୁ; ରାଘବ ଠିକ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଚଲୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେକୁ ଆମେ ସିଧାସଳଖ ରୂପେ ରୋକିପାରିବୁ ନାହିଁ।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ—"ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା ମିତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ଦୁଇଟି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଠିକ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରି, ଏବେ ଭାରତ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କର।" ଦୁଇ ଭାଇ ଉଠି ଜଳସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାପରେ ଭାରତ କହିଲେ—"ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ଶିଳ୍ପୀସମୂହ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୋ ମାତାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ। ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୁଁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନରେ ରହିବି।" ଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ବଞ୍ଚିତ ପିତା ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କିମ୍ବା ଭାରତ ବଦଳାଇପାରିବୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ବନବାସକୁ ମୁଁ ଅବମାନ କରିନାହିଁ; କୈକେୟୀ ଯାହା କହିଥିଲେ ଓ ପିତା ଯାହା କରିଥିଲେ, ସେଠି କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର କରୁଥିବା ଜାଣେ; ଏହି ବିଷୟରେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାର ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ସହ ବନରୁ ଫେରିବି, ତେବେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଭୂମିର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ହେବୁ। କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପିତା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ; ଏବେ ଭାରତ, ତୁମେ ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୧୧୧ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି, ଏକତ୍ରିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଖଡ଼ିଯାଇଲା। ତାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୁପେ ଥିବା ଋଷିମଣ୍ଡଳ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏହି ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—"ଧନ୍ୟ ସେ, ଯାହାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ।" ଏହିପରି, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଋଷିମଣ୍ଡଳ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଛ, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଗର୍ବ କର, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କର। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, ରାମ ସଦା ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ; କୈକେୟୀର ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଏହା କହି ଗାନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାରେ ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୁଦିତ ମୁହଁରେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଭାରତ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ରାଜଧର୍ମ ଓ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ଓ ମାତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର। ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ଏକା ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ନାହିଁ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବି। ଆମ ବନ୍ଧୁ, ଯୋଧା, ସାଥୀମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି ତୁମକୁ, ଯେପରି ଚାଷୀ ମେଘକୁ ଆଶା କରେ। ମହାବୁଦ୍ଧି, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ତୁମେ ଶାସନ କର; ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଜାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।" ଏହିପରି କହି, ଭାରତ ଭାଇଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମ, ଭାଇଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଗଜରାଜ ପଙ୍କଜ ସମ ନୟନ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହଂସ ସମ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ନିଜର, ତୁମେ ନିମ୍ନତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୋଗ୍ୟ।