ଭାରତଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଉନାହାନ୍ତୁ, କାରଣ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ। ଏପରି ମାଧୁର୍ୟ ଭରା ବଚନରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ରାଘବ ନିଜେ ବସିଥିବା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମାତାପିତା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଦାନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ମାତା ଓ ପିତା ଯେଉଁ କର୍ମ କରନ୍ତି, ତାହା ଅପୂରଣୀୟ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେକି ପାରିବା, ତାହା ଦେଇ, ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର, ମୃଦୁ ବାକ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଋଣ କେବଳ ଅଂଶିକ ଭାବେ ଶୋଧ କରାଯିବ। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ—ମୋ ଜନ୍ମଦାତା ଓ ରାଜା; ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ମୁଁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଜମିରେ କୁଶା ଛାଡ଼। ମୁଁ ଏଠି ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଅନ୍ନ, ଆଲୋକ ଓ ଧନ ବିନା ଦ୍ୱିଜ ମାନ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଏଠି ଶୁଇଁ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଫେରି ନାଆସନ୍ତି।” ଏହା ଦେଖି ସୁମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୁଶ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ତାହାରେ ଶୁଇଲେ। ତାପରେ ରାମ, ରାଜର୍ଷି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମିଳିତ ଏଠି ବସିବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?” ରାମ କହିଲେ, “ଏଠି ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ବିରୋଧ ଅଭିନିବେଶ ନିୟମ ନାହିଁ। ଉଠ, ହେ ନରସିଂହ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତ ଛାଡ଼; ଶୀଘ୍ର ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରକୁ।” କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଏଠି ବସିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ କହିଲେ, “ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦେଉନାହାଁ?” ତେବେ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିନିବା; ରାଘବ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ସଠିକ୍। ସେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବାନ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ସେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିପାରିବୁ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, “ମିତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣ; ଏହି ଦୁଇ ଦିଗର କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁସରି, ହେ ଭାରତ, ଏବେ ଉଠି ମୋ ସହିତ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କର।” ଏପରି କହି, ଭାରତ ଉଠି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଓ କହିଲେ, “ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶ୍ରେଣୀମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନି, ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନି; ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଉନି। ଯଦି ପିତୃଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜେ ଚୌଦ଼ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି।” ଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀ କଥାରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପିତା ଯେଉଁ ଦାନ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ବା ଭାରତ କେବେ ବଦଳେଇପାରିବୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟବାସ ମୋ ପାଇଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ନୁହେଁ; କୈକେୟୀ ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ କହିଥିଲେ ଓ ପିତା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ଭଲ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଜାଣିଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁଠି ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀୟ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ହେବି। ରାଜା, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ; ଭାରତ ଏହି ମହାନ୍ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୋନଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦେହରେ କଣ୍ଡ କଣ୍ଡ ହେଲା। ତାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଧନ୍ୟ ସେ, ଯାହାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁଇଁଜଣ ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏପରି ପୁଅ ଆଶା କରିଥାଉ।” ଏହିପରି ରାବଣ ନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ମୁନିମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଜ୍ଞାନ, ଚରିତ୍ର ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯଦି ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ମାନ।” ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, ରାମ ସେଉଁଠାରେ ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ; କୈକେୟୀ କାରଣରୁ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏପରି କହି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ବଚନରେ ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମୁନିମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଭାରତ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ, ହାତ ଜୋଡି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ, “ରାଜଧର୍ମ ଓ କୁଳ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋ ମାତା ଓ ମୋର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ଏକା ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ନା ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି। ଆମ ବନ୍ଧୁ, ସେନା, ମିତ୍ର ଓ ସହଚରମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି କୃଷକ ବର୍ଷା ମେଘକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ହେ ଧୀମାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କର, ତୁମେ ଏହି ଜନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାମର୍ଥ୍ୟଶାଳୀ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ।