ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣାରେ, ଭାରତ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା। ରାମ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ କହିଲେ, "ଜେଷ୍ଠ ଓ ଧାର୍ମିକ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଲେ, ନାୟକ ମାନ୍ୟ ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ ନାହିଁ।" ଭାରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ରାମ ତାଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟତାରେ ଅଟୁଟ ରହିବେ। ଏପରି ଶିକ୍ଷକ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମିଠା ଶବ୍ଦରେ ରାମ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, "ପିତା ଓ ମାତା ଯେତେ ଦୟା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ କେବେ ଫେରାଇ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଉପକାର କେବେ ମିଳିପାରେ ନାହିଁ। ଯେତେ ଦେଇପାରିବି, ସ୍ନାନ, ପୋଶାକ, ମିଠା ଶବ୍ଦ ଏବଂ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଦେଖାଇପାରିବି।" "ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ରାଜା ଓ ମୋର ଜନକ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ କେବେ ଅମାନ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ।" ଏପରି ରାମ କହିଥିବା ପରେ, ଭାରତ ଭାବୁକ ହୃଦୟରେ ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରଥୀକୁ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ କୁଶ ଶୟନ ଓ ଶୟନ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ରାମ ମନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ଯାଏ, ସେଠାରେ ବସିବି।" "ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଆଲୋକ ନାହିଁ, ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱିଜ ଭଳି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଶୟନ କରିବି ଯାଏ ରାମ ଫେରି ଆସନ୍ତି।" ସୁମିତ୍ରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୁଶ ଶୟନ ଏବଂ ନିଜେ ତାହାରେ ଶୟନ କରିଲେ। ରାମ, ରାଜର୍ଷି, ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଭାରତ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ମୋ ପାଖରେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" "ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ବିରୋଧ ଶୟନ ନିୟମ ନାହିଁ।" "ଉଠ, ମାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତ ଛାଡ଼; ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉ, ରାଘବ।" ଭାରତ ଏହି ବିନୟ ଶୁଣି ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇକୁ କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦେଉନାହିଁ?" ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ କହିଲେ, "ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ; ରାଘବ ସଠିକ କହୁଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ସେଠାରେ କିଛି କରିପାରିବି ନାହିଁ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, "ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥିବା ମିତ୍ରଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ।" "ଏହି ଦୁଇ ଦିଗର ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଏବଂ ବୁଝି, ରାଘବ, ଉଠ; ମୋ ସହିତ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କର।" ଏପରି ଉଠି ଏବଂ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଭାରତ କହିଲେ, "ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ ମଣ୍ଡଳ ମୋ ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ, ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନାହିଁ; ମୁଁ ଧାର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ।" "ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ, ମୁଁ ନିଜେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି।" ରାମ, ଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୋର ପିତା ଯେ କଥା ଦେଇଥିଲେ, ଏହାକୁ ମୁଁ କିମ୍ବା ଭାରତ ବଦଳାଇପାରିବି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଧର୍ମ ବିରୋଧୀ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଅରଣ୍ୟବାସ ମୋ ପାଇଁ ଅପମାନ ନୁହେଁ; କୈକେୟୀ ଯେଉଁ ଠିକ କଥା କହିଥିଲେ ଓ ପିତା କରିଥିଲେ, ତାହା ଭଲ କରିଥିଲେ।" "ମୁଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଆଦର କରୁଥିବା ଜଣା ବିଶ୍ୱାସ କରେ; ଏଠି ସବୁଠି ଏହି ମହାତ୍ମା ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।" "ଏହି ଧାର୍ମିକ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ହେବି।" "ରାଜା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ମୋର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ; ଭାରତ, ତୁମେ ଏହି ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।" ଏଠି ଉତ୍ତମ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସମ୍ମିଳିତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ କଣ୍ଡ ଉଠିଗଲା। ଅଦୃଶ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। "ଧନ୍ୟ ସେ, ଯାହାର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣି ଆମେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ।" ତେବେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ମୁନିମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତିରେ ମହାନ; ଯଦି ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଗଣ୍ୟ କର, ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ କୁ ଗ୍ରହଣ କର।" "ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ରାମ ସଦା ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ; କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପିତୃ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସୁଭ ଶବ୍ଦ ଦେଖି ରାମ ଅନ୍ନଦିତ ହୋଇ, ମୁନିମାନେ ପ୍ରତି ମିଶ୍ର ମୁହଁରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଭାରତ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଓ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜଧର୍ମ ଓ ଆମ କୁଳ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ମୋ ମାତା ଓ ମୋ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।" "ମୁଁ ଏକା ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ନା ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବି।" "ଆମ ବନ୍ଧୁ, ଯୋଦ୍ଧା, ମିତ୍ର ଏବଂ ସହଚରମାନେ ସବୁ ତୁମକୁ ଆଶା କରିଥିବା, ଚାଷୀ ମେଘ ଦେଖି ଆଶା କରିଥିବା ପରି।" ଏହିପରି ଭାଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାର୍ମିକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ପ୍ରେମର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମୁନି ଓ ଜନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।