ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ। ଏହି ପ୍ରକାର, ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ଏହି ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ରାଜନ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହିଁ ସାଧାରଣତଃ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ; ଜେଷ୍ଠ ଥିଲେ କେବେ ଛୋଟ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ନେଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଆଦିକାଳର ରଘୁବଂଶୀୟ ଧର୍ମ ଓ ତୁମ ବଂଶର ନୀତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଚାଲିବ ନାହିଁ; ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରତ୍ନମୟ ଏବଂ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀରେ ପାଳନ କର।" ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ରାମଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ କହିଲେ, "ଏହି ଜଗତରେ ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଜଣ ବଡ଼: ଗୁରୁ, ବାପା ଓ ମାଆ। ବାପା ଶରୀର ଦିଅନ୍ତି, ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ 'ଗୁରୁ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ତୁମ ବି ଅଟୁଟ୍ ଗୁରୁ। ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସଭା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ନାହିଁ। ବୟସ୍କ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମାଆଙ୍କ କଥା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଭୂତିକ, ତୁମ ଭାଇ ଭରତ ଯେଉଁଠି ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ପୂରଣ କଲେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହେବ ନାହିଁ, ହେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ରାଘବ।" ଗୁରୁଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ, "ମାନ୍ୟ ବାପା ଓ ମାଆ ଯେଉଁ ଉପକାର କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇ ଶୋଧିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେତେକି ଦେଇପାରିବା, ସେତେ ଦେଇ, ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର, ମିଷ୍ଟ ବାଣୀ ଓ ପ୍ରେମରେ ଚର୍ଯ୍ୟା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଦାନ ଦିଆଯାଏ। ମୋ ବାପା ଦଶରଥ ରାଜା, ସେ ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ କେବେ ତାହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବି ନାହିଁ।" ଏପରି ରାମ କହିବା ପରେ, ଭରତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୁଶ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୁଁ ଏଠି ଭୂମିରେ ବସିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନାହାନ୍ତି। ଭୋଜନ ନାହିଁ, ଆଲୋକ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି ଏଠି ଶୁଇ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଫେରି ନ ଆସନ୍ତି।" ଭାଇଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି ସୁମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୁଶ ଛାଡ଼ି ଶୁଇ ପଡ଼ିଲେ। ରାମ, ରାଜରିଷି, ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଭରତ, ମୁଁ ଯେପରି ବସିଛି, ସେପରି ତୁମେ କାହିଁକି ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କରିପାରନ୍ତି ଯେମିତି ଲୋକମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ। ଉଠ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।" କିନ୍ତୁ ଭରତ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସି ରହି ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଚେତାଉନାହଁ?" ତାହାରେ ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ କହିଲେ, "ଆମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନୁଛୁ, ସେଠି ତାଙ୍କ କଥା ଠିକ୍। ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ସେଠି କିଛି କହିପାରିବୁ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, "ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ଦୁଇଟି ପକ୍ଷର କଥା ଭଲଭାବେ ତୁମେ ଶୁଣିଛ, ଏବେ ଉଠ, ମୋ ସହ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କର।" ତାପରେ ଭରତ ଉଠି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମାଆଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ। ଯଦି ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବନରେ ରହିବି।" ଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଚମକି ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ବାପା ଯେଉଁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଏହାକୁ ମୁଁ କିମ୍ବା ଭରତ ଫେରାଇପାରିବୁ ନାହିଁ। ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିବି ନାହିଁ, ବନବାସ ମୋ ପାଇଁ ଅପମାନ ନୁହେଁ; ମୋ ବାପା ଏବଂ କୈକେୟୀ ଠିକ୍ କଥା କହିଥିଲେ। ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଆଦର କରୁଥିବା ଜାଣିଛି। ଯେତେବେଳେ ବନରୁ ଫେରିବି, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ସହିତ ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ହେବି। ବାପା କୈକେୟୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ମୋ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ; ଭରତ, ସେଇ ମହାନ୍ତ ବାପାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଏଗାରସ୍ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ସଭାସ୍ଥ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦେଖି କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ମୁନି ଓ ସିଧ୍ଧମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଧନ୍ୟ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ। ଏମିତି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶା କରୁଛୁ।