ଏକ ସମୟର କଥା, ସାଗର ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଖନନ କରିଥିଲେ । ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ । ସାଗରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅସମଞ୍ଜ, ଯିଏ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବାରୁ, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ବାପା ସାଗର ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ ଅଂଶୁମାନ । ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ଦିଳୀପ, ଦିଳୀପଙ୍କ ପୁଅ ଭଗୀରଥ । ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଥିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯାହା ପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରଘୁ, ଯାହାଠାରୁ ରଘୁବଂଶର ନାମ ହୋଇଛି । ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ କଲ୍ମାଷପାଦା, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମାନବ ଭକ୍ଷକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାଉଥିଲେ; ସେ ସୌଦାସ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । କଲ୍ମାଷପାଦାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶଂଖଣ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକାର କରି, ହଜାର ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ । ଶଂଖଣଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୁଦର୍ଶନ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପରାକ୍ରମୀ । ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୀଘ୍ରଗ । ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କ ପୁଅ ମରୁ, ମରୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ । ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ନହୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଡିଗ । ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ନାଭାଗଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅଜ ଓ ସୁବ୍ରତ । ଅଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ । ତୁମେ, ରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପୁଅ । ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ, ରାମ, ତୁମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପ୍ରଥମ ଝିଅ ପୁଅ ରାଜା ହୁଏ; ଜେଷ୍ଠ ଥିଲେ କେବେ ଛୋଟ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୁଏନା । ଆଜି ତୁମେ ତୁମ ବଂଶ ଓ ପୁରାତନ ରଘୁ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଭୂମି ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରତ୍ନମୟ ଏବଂ ବିଶାଳ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କର । ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏହା ପରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଆଉ ଏକ ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଏହି ଜଗତରେ ତିନି ପ୍ରକାର ବଡ଼ମଣିଷ ଅଛନ୍ତି ରାମ: ଗୁରୁ, ପିତା ଓ ମାତା । ପିତା ଶରୀର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ 'ଗୁରୁ' କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ ଅଟୁଟ ଧର୍ମପଥରୁ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ । ଏହି ସଭା, ଏହି ଗଣ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମପଥରୁ କେହି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ବୟସ୍କ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ ଧର୍ମପଥରୁ ଚ୍ୟୁତି ହୁଏନାହିଁ । ଏହିପରି, ଭରତ ଯେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ପୂରଣ କରିଲେ ତୁମ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଚ୍ୟୁତି ହେବ ନାହିଁ, ରାମ, କାରଣ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ।" ଗୁରୁଙ୍କ ମିଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାତା ପିତା ଯେଉଁ ସେବା କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ଫେରାଇ ଦେବା ଯାଏନାହିଁ; ସେମାନେ ଯେଉଁ କିଛି କରନ୍ତି, ତାହା ପୂରା କଲାଯାଏନାହିଁ । ଯେତେ ପାରିବା, ଦାନ, ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର, ମିଷ୍ଟ ବାଣୀ ଓ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଫେରାଇ ଦେବା ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବା । ମୋ ବାପା ଦଶରଥ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବି ନାହିଁ ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥାଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଭରତ ତାଙ୍କ ରଥିକୁ କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ ଏଠାରେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ । ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବସିଥିବି । ଖାଦ୍ୟ, ଆଲୋକ, ଧନ ବିନା, ଦ୍ୱିଜ ଭଳି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଶୟନ କରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଫେରି ନଆସନ୍ତି ।" ଏହା ଦେଖି, ସୁମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି ନିଜେ ତାହାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ । ଏପରି ଦେଖି, ରାଜର୍ଷି ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଭରତ, ମୁଁ ଯେ କରୁଛି, ସେପରି ତୁମେ ମୋ ସହ ବସିବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?" ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ପ୍ରତିବନ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ବସିବା ନିୟମ ନାହିଁ । ଉଠ, ଭରତ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତ ଛାଡ଼ । ତୁରନ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ ।" କିନ୍ତୁ ଭରତ ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଚାରିଲେ, "ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ । ରାମ ଠିକ୍ କହୁଛନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇପାରିବା ନୁହେଁ ।" ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ, "ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ । ଏହି ଦୁଇ ଦିଗର କଥା ନିଜେ ଭଲଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି, ଭରତ, ଉଠ, ମୋ ସହ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କର ।" ଏହା ପରେ, ଭରତ ଉଠି ଜଳସ୍ପର୍ଶ କରି, ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗଣକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, ମାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଏନି, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଉନି । ଯଦି ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି ।