କୌସଳ୍ୟା ତାଙ୍କର ଅମାନବୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଜ୍ୟୋତିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଅଦିତିଙ୍କ ଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବର୍ତ୍ତମାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଭରତ, କୈକେଇଙ୍କର ପୁଅ, ସତ୍ୟ ଓ ବୀରତାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବୀର ଥିଲେ, ଏହାର ପ୍ରତି ଦୂର୍ବଳତା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଥିଲା। ଭରତ, ଶାନ୍ତ ମନରେ, ପୁଷ୍ୟ ତାରାର ତଳେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୀନର ଚକ୍ର ଥିଲା; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଶ୍ଳେଷା ତାରାର ତଳେ, କର୍କଟ ଚକ୍ରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସୂର୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ। ରାଜାଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ମହାନ୍ତା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଗୁଣରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ତାରା ପ୍ରୋଷ୍ଟ୍ହପଦର ସମାନ। ଗଣ୍ଧର୍ବମାନେ ମିଳିତ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଏପରି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବୀୟ ଡ୍ରମ୍ସ ଗୁରୁଗୁରୁ ଭାବରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା। ମଧୁର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧନାରେ, ସେହି ବିଶାଳ, ଆଭୂଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହଲ ଗୁଡିକ ଚମକୁଥିଲେ। ରାଜା ବାର୍ତ୍ତା ଦେଖି ସେ ବାର୍ତ୍ତାକାରୀ, ଜନମ ଦେବାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ଦାନରେ ହଜାର ଗୋଷ୍ଟୀ ଓ ଧନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏକାଦଶ ଦିନ ପରେ, ସେ ସେମାନଙ୍କର ନାମକରଣ ସମାରୋହ କରିଥିଲେ: ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ମହାନ୍ତ ରାମ, ଏବଂ କୈକେଇଙ୍କର ପୁଅ ଭରତ। ବାସିଷ୍ଠ ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ, ସୁମିତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସହିତ ନଗରବାସୀ ଓ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର ବୃହତ୍ ପ୍ରମାଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିବଳୀକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଥମ ପୁଅ ରାମ, ଏକ ପତାକା ସଦୃଶ, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦଗ୍ୟ, ବୀର ଓ ସାର୍ବଜନୀନ କଳ୍ୟାଣରେ ଦେବୋତ୍ତମ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ଆଭୂଷିତ; ତଥାପି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ, ଅମାନବୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ସତ୍ୟ ଓ ବୀରତାରେ ମଜବୁତ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମିତ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ପବିତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ଚାରିତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ବାଳ୍ୟକାଳରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧନ ଆଧାରିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମିତ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟୀ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଭାଇ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଶାରୀରିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧନରେ ପ୍ରାଣାୟାତ୍ମକ, ବାହାର ଜୀବନର ଭାବରେ ଥିଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ ସହିତ ନିଦ୍ରା କରିପାରିବେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଶିକାର କରିବାକୁ ଘୋଡା ଚଢ଼ିଥିଲେ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ, ଧନୁଷ ନେଇ, ସେକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଭରତ ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାଇ, ସେହି ପ୍ରକାର କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଜୀବନର ଚେଷ୍ଟାରେ ଅଧିକ ମାନ୍ୟତା ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ପ୍ରେମିତ; ଏହିପରି, ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଚାରି ପ୍ରଶସ୍ତ ପୁଅଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବାପାଙ୍କ ଭଳି; ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଗୁଣରେ ଆଭୂଷିତ ଥିଲେ, ନିମ୍ନତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱାସୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଚମକୁଥିଲେ ଓ ସକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତା ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେଶର ମାଲିକ; ଏବଂ ସେହି ବାଘଙ୍କ ଭଳି ପୁଅମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗନ୍ତି। ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସେବା ଦେଇଥିଲେ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ; ତେବେ ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ବିବାହ ଉତ୍ସବ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକମାନେ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ସହିତ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେହି ମହାନ୍ତ ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହାବିଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ଆଶାରେ ଏବଂ ଗେଟକୀପରେ କହିଲେ। "ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୌଶିକ, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଆଗମନ ସୂଚନା ଦିଅ," ସେ କହିଲେ। ସେହି ନିଦେଶ ପାଇଁ ସେ ସେବକମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ମହଲକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ଏହି କଥାରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ତେବେ ସେମାନେ ରାଜପଟରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଥିଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନର ସୂଚନା ଦେଲେ। ସେହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ତାଙ୍କର ପୂଜାକାରୀଙ୍କ ସହିତ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲେ। ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଚାଲିଆସିଲା, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପାଣି ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସେହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କର ସୁସ୍ଥିତି ଓ ଅବିଚଳିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ: "ସହରରେ, ଧନରେ, ଦେଶରେ, ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି?" ସେ ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପଡୋଶୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ବୃହତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ବିଶେଷ ମିଳନ କରିଥିଲେ, ସେହି ମହାନ୍ତଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।