ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଅତି ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଏକ ଦିନ ଲୋଟସ ପୁଷ୍ପ ପତ୍ର ସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଲୋଟସ କୁଡ଼ି ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଥିବା ଏକ ମହିଳା ସନ୍ତୋଷରେ ଋଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀ ଦ୍ୱେଷବଶତଃ ଏହି ନୂତନ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ଏକ ଦୌଷିକ ଔଷଧ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଔଷଧ ସହିତ ଯେଉଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଉଁଥିଲେ ସଗର। ସଗର ନାମକ ଏହି ରାଜା ସମୁଦ୍ର ଖନନ କରିଥିଲେ, ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ପାଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅସମଞ୍ଜ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା। ଏ ଅସମଞ୍ଜ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଉଚ୍ଛାସିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୀର୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଂଶୁମାନ, ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଦିଲୀପ, ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଭଗୀରଥ। ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଥିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଲା। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରଘୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରଘୁବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରବଳ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଭକ୍ଷକ କଲ୍ମାଷପାଦ, ଯିଁହାଙ୍କୁ ସୌଦାସ ଭି କୁହାଯାଏ। କଲ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶଂଖଣ, ଯିଁହା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି ହଜାର ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଶଂଖଣଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ଶୀଘ୍ରଗ। ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କୁ ପୁଅ ମରୁ, ମରୁଙ୍କୁ ପୁଅ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ, ଯିଁହା ମହାତ୍ଵ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ନହୁଷ, ଯିଁହା ସତ୍ୟ ଏବଂ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ, ଯିଁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ନାଭାଗଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଏକ ଅଜ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ଅଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ। ତୁମେ, ହେ ରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି, ତୁମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଜନମାନସଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସବୁବେଳେ ବଡ଼ ପୁଅ ରାଜା ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି, ଛୋଟ ପୁଅ ସିଂହାସନ ପାଇଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଆଜି ତୁମେ ରଘୁବଂଶ ଏବଂ ନିଜ ବଂଶର ପ୍ରାଚୀନ ନୀତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମହାରତ୍ନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ପାଳନ କର। ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଵଶିଷ୍ଠ ମୁନି, ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଆଉ ଏକ ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଜଣ ବଡ଼, ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁ, ପିତା ଏବଂ ମାତା। ପିତା ଶରୀର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ଗୁରୁ' କୁହାଯାଏ। ଏପରି, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ଗୁରୁ ଭି, ମୋ ଉପଦେଶ ମାନିବାରେ ତୁମେ ଧର୍ମର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେନାହିଁ।" "ଏହି ସଭା, ଏହି ମଣ୍ଡଳୀ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, କେବେ ଧର୍ମପଥରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏନାହିଁ। ବୟସ୍କ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାତାଙ୍କ କଥା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କା ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ, ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏନାହିଁ। ଭରତ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ, ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଵରୂପକୁ ଚ୍ୟୁତ କରିବେନାହିଁ।" ଏପରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଗୁରୁ ଵଶିଷ୍ଠ କଥା କହିବା ପରେ, ରାଘବ ନିଜେ ବସିଥିବା ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମାତାପିତା ଯେତେ ଉପକାର କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ପୂରା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ସେଇଁ ଅନୁସାରେ, ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କହି, ପୋଷଣ କରି, ତାଙ୍କ ଉପକାର କିଛି ଫେରାଇଦିଆଯାଇପାରେ। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବିନାହିଁ।" ଏପରି ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ଭରତ, ଦୟାଳୁ ହୃଦୟ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ମନେ, ତୁରନ୍ତ ଚାରିଓ ଦିଗରେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ରଥିକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ବିଛାଇଦିଅ। ମୁଁ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବସି ରହିବି। ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ, ଆଲୋକ ଓ ଧନ ଛାଡି, ଦ୍ୱିଜ ଭଳି, ଏଠି ଶୁଇ ରହିବି।" ଏହା ଦେଖି ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୁଶ ଶଯ୍ୟା ବିଛାଇ ନିଜେ ତାହାରେ ଶୁଇଗଲେ। ରାମ, ମହାନ ରାଜର୍ଷି, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଭରତ, ମୁଁ ଯେପରି ଏହି କରୁଣ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ମୋ ସହ ବସିବାକୁ ଚାହାଁଛ?" ଏଠାରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଲେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ପ୍ରତିବାଦ ଅର୍ଥରେ ବସିବାର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ। ଉଠ, ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଏହି କଠୋର ବ୍ରତ ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।" କିନ୍ତୁ ଭରତ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଚାରିପାଖ ରାଜଧାନୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦିଗରେ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦେଉନାହଁ?" ଏହି ଉତ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ରାଜଧାନୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ କହିଲେ, "ଆମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛୁ; ରାଘବଠିକ୍ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସିଧାସଳଖ କହି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବଦଳାଇପାରୁନାହିଁ।" ଏହା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, "ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମିତ୍ରମାନେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ। ଏହି ଦୁଇ ଦିଗର କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣି, ମହାବାହୁ, ଏବଂ ମୋ ସହ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କର।" ତାପରେ ଭରତ ଉଠି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏହିପରି କହିଲେ, "ସଭା, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀମାନେ ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ।