ଏହି ଉତ୍କଳ ଦିନରେ, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ରାମ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅଧା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଥିଲେ, ବିଶାଳ ତେଜଉ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ, ଲାଲ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ଲାଲ ଓଠ, ଏବଂ ଡ଼ମ୍ବ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଗଳାରେ। କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କର ଏହି ଅପାର ତେଜଉ ପୁଅ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମା ଅଦିତିଙ୍କୁ ତେଜଉ କରେ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ବିଷ୍ଣୁ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇ ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଧା ଶକ୍ତି ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଭରତ ଶାନ୍ତ ମନ ଧାରଣ କରି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଶ୍ଲେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଆକୃତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦ୍ବିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ନକ୍ଷତ୍ରର ତାରାମାନେ ପରି ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଡ଼ମ୍ବ ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜିଗଲା, ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ଝରିଲା। ଏହି ରତ୍ନାଭୂଷିତ ଦେଉଳମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣରେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଭରିଗଲା। ରାଜା ଗାୟକ, ପୁରୋହିତ, ବଂଶୀକ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଦାନୀକୁ ଅନେକ ଧନ ଓ ହଜାର ଗାଁ ଦେଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ତିନିଜଣ ପୁଅଙ୍କର ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ: ବଡ଼ ପୁଅ ରାମ ବଡ଼ ଧୀର, ତାପରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ। ବସିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗରିକ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଖାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନେକ ରତ୍ନ ଦାନ ଦେଲେ। ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ବିଧିରେ କଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପୁଅ ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ପୁଅ ଜନ, ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଲୋକ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତଥା ରାମ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜଉ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୁଭ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ। ଶିଶୁକାଳରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଲୋକ ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାରୀରିକ ସୁଖ ଦେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ରାମଙ୍କ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ପରି ଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୁଇପାରିନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ, ରାମ ସହିତ ଖାଇନଥିଲେ; ରାଘବ ଶିକାର କୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଯାଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ନେଇ ପଛରେ ରାମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଭରତ ପାଇଁ ଶତୃଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ଏହି ସେବା କରିଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଭରତଙ୍କୁ ଜୀବନରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏହି ଭାବରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଚାରି ପୁଅ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଦେଇଥିଲେ। ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ରେ ମହାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ପରି ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ସର୍ବଜ୍ଞତା ଓ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ସମସ୍ତେ ତେଜଉ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପିତା ଦଶରଥ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଆନନ୍ଦ ରେ ଭରିଗଲେ; ଏହି ବାଘ ପରି ପୁଅମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଏହି ସମୟରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ବିଚାର କଲେ; ଏହି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତେଜଉ ରୂପେ ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ କୁ କହିଲେ— "ଗାଧିପୁତ୍ର କୌଶିକ ଆସିଛି ବୋଲି ତୁରନ୍ତ ଘୋଷଣା କର।" ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ରାଜପାଳି ଯାଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଭୟଭିତ ମନ ନେଇ ରାଜପାଳି ଯାଇ, ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଗୁରୁମାନେ ସହ ଜଗ୍ରତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାନ୍ତି। ତେଜଉ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ଚମକିଉଠିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ମିତ୍ର ଓ ଧାନ ଉପରେ କୁଶଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। କୌଶିକ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ— ସମସ୍ତ ଉପଜାତି ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଶାନ୍ତିତା ପାଇଛନ୍ତି କି? ଦେବ ଓ ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଭାବରେ କରାଯାଇଛି କି? ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ କୁଶଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ; ସମସ୍ତେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଆମ ପାଇଁ ଅମୃତ ଲାଗି, ଅର୍ଥ ଅଭାବରେ ବର୍ଷା ପରି, ପୁଅ ନାହିଁଥିଲା ପରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପରି, ହାରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଫେରି ପାଇଁ ପରି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ମିଳିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛି।