ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପୃଥୁଠାରୁ ମହାନ ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧୁନ୍ଧୁମାର, ଧୁନ୍ଧୁମାରଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନ୍ଧାତୃ, ମାନ୍ଧାତୃଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁସନ୍ଧି ଜନ୍ମିଲେ। ସୁସନ୍ଧିଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ—ଧୃବସନ୍ଧି ଓ ପ୍ରସେନଜିତ। ଧୃବସନ୍ଧିଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଭରତଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସିତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଓ ପ୍ରବଳ ଶଶିବିନ୍ଦୁ ନାମକ ରାଜାମାନେ ଉଠିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅସିତ ବିଦେଶିତ ହେଲେ ଓ ଶିରୋମଣି ପର୍ବତରେ ଋଷି ଭାବେ ନିବାସ କଲେ। କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣେ ଗର୍ଭବତୀ ରାଣୀ ଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ରାଣୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ଏକ ଗର୍ଭନାଶ ଔଷଧ ଦେଲେ। ସେଠି ହିମବତ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କାଳିନ୍ଦୀ ଗମ୍ଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପୁଅ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦେଖି କହିଲେ, "ମହିଳେ, ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମିକ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍, ବଂଶସ୍ଥାପକ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ହେବ।" ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଅନୁଗ୍ରହ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ସହପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଗର୍ଭନାଶ ଔଷଧ ଦେଲେ। ଏହି ଔଷଧ ସହିତ ଯେଉଁ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ହେଲେ ସାଗର। ସାଗର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଖନନ କରିଥିଲେ। ତିନି ବେଳିର ଯଜ୍ଞ କରି ସେ ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ରତାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ସାଗରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅସମଞ୍ଜସ, ଯିଏ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ବାପା ସାଗର ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିଥିଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରବୀର ଅଂଶୁମାନ୍। ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଭଗୀରଥ। ଭଗୀରଥଠାରୁ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯିଏ ଦ୍ୱାରା କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ରଘୁ, ଯିଏ ଠାରୁ ରଘୁବଂଶର ନାମ ହେଲା। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ମାନବ ଭକ୍ଷକ ଥିଲେ—ସେ କଲ୍ମାଷପାଦା, ସୌଦାସ ନାମରେ ପରିଚିତ। କଲ୍ମାଷପାଦାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶଙ୍ଖଣ, ଯିଏ ବାପାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି ଏକ ହଜାର ସେନା ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ଶଙ୍ଖଣଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ଶୀଘ୍ରଗ। ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କ ପୁଅ ମରୁ, ମରୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନହୁଷ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ, ଯିଏ ଚରମ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ। ନାଭାଗଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଅଜ ଓ ସୁବ୍ରତ ଥିଲେ। ଅଜଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଦଶରଥ। ହେ ରାମ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ଏହିପରି ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଜନସମୂଦାୟକୁ ରକ୍ଷା କର। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ପୁଅ ରାଜା ହୁଏ; ଜେଷ୍ଠ ଥିଲେ କେବେ ଉପଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏନା। ଆଜି ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ବଂଶର ପ୍ରାଚୀନ ନୀତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୂର୍ବଜମାନେ ପରି ରତ୍ନମୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିରେ ଶାସନ କର। ଏଉଁପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଧର୍ମମୟ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକର ତିନି ଜଣେ ଜେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି—ଶିକ୍ଷକ, ପିତା ଓ ମାତା। ପିତା ଶରୀର ଦିଅନ୍ତି, ଶିକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେଇ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ 'ଗୁରୁ' କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ। ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଧର୍ମପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସଭା, ଏହି ସମୁଦାୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ କେବେ ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ ହେବେ ନାହିଁ। ବୟସ୍କ ଓ ଧର୍ମିକ ମାତାଙ୍କ କଥା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ କେବେ ଧର୍ମପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ। ହେ ରାଘବ, ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କଲେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ। ଏଭଳି ଗୁରୁ ମଧୁର ଭାବେ କହିବା ପରେ, ରାଘବ ନିଜେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପିତାମାତା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂରା ଫେରାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ମାତାପିତା ଯେଉଁ କରନ୍ତି, ତାହାର ପୂରଣ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଯେଉଁଠିକି ପାରିବା, ଦେବା, ସ୍ନାନ, ପୋଶାକ, ମୃଦୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଓ ଚିରକାଳ ପାଳନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ଭବ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ। ମୋର ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା ଓ ମୋର ଉତ୍ପାଦକ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବି ନାହିଁ।" ଏମିତି ରାମ କହିବା ପରେ, ଭରତ, ଉଦାର ହୃଦୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ, ତୁରନ୍ତ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ କୁଶ ଛାଇଦିଅ, ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବସି ରହିବି। ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଆଲୋକ ଛାଡ଼ି, ଧନ ବିନା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପରି, ଶରଣ ନିମ୍ନେ ଶୋଇ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଫେରି ଆସିବେ।" ଏହା ଦେଖି ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୁଶ ଛାଇଦେଲେ ଓ ନିଜେ ତାହା ଉପରେ ଶୋଇଲେ।