ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୁନି ଵଶିଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତୁମକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସେଠାରେ କିଛି କଥା କହାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋ ଥରୁ ଶୁଣ। ଆଦିରେ ସମସ୍ତ କିଛି ପାଣି ମାତ୍ର ଥିଲା, ଏହି ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀ ଗଠିତ ହେଲା। ସେଠାରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ବରାହର ଉପରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଉପରକୁ ତୁଳିଲେ। ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ସଂଯମୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରୀଚି ଜନ୍ମିଲେ, ମାରୀଚିଙ୍କୁ କାଶ୍ୟପ ଏବଂ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଵିଵସ୍ୱାନ୍। ବିଵସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଜାପତି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ। ମନୁ ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଥମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅଯୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ରାଜା ଥିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁକ୍ଷି, ତାଙ୍କୁ ଭଲି ନାମୀ ଓ ଶୂର ବିକୁକ୍ଷି ଜନ୍ମିଲେ। ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ବାଣ ଏବଂ ବାଣଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କେବେ ଅସମୟ ବର୍ଷା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇନଥିଲା। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କୁ ମହାବଳୀ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଯାଇଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୁନ୍ଧୁମାର, ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଏବଂ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନ୍ଧାତୃ ଜନ୍ମିଲେ। ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କୁ ସୁସନ୍ଧି, ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ଓ ପ୍ରସେନଜିତ୍। ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ଭାରତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଅସିତ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶଶିବିନ୍ଦୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରି ଶେଷରେ ପ୍ରବାସକୁ ଯିବାକୁ ପଡିଲା। ସେ ଶିବାଳୟ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟାରତ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଗର୍ଭବତୀ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟ ରାଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାଶ କରିବାକୁ ଏକ ଔଷଧ ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କାଳିନ୍ଦୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ତୁମେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବା, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ମହାପୁରୁଷ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବା ଏବଂ ଏକ ନବ ବଂଶର ସ୍ଥାପନା କରିବା।” ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଲୋଟସ୍ ପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ କମଳକୁଡ଼ ଚାୟା ରୂପା ତିନି ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ରାଣୀ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଫେରି ଏକ ଔଷଧ ଦେଲେ। ସେହି ଔଷଧ ସହିତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସାଗର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା। ସେହି ସାଗର ରାଜା ସାମୁଦ୍ର ଖନନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତଗତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅସମଞ୍ଜ, ଯେଉଁଥିକି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥିଲେ। ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଂଶୁମାନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଏବଂ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ବଂଶ 'ରଘୁ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେଲା। ରଘୁଙ୍କ ପୁତ୍ର କଲ୍ମାଷପାଦା, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ଷକ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କଲ୍ମାଷପାଦାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶଂଖଣ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକାର କରି ହଜାର ସେନାକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ। ଶଂଖଣଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗ, ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କୁ ମରୁ, ମରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ, ଯିଏ ମହାତେଜସ୍ବୀ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ନହୁଷ, ନହୁଷଙ୍କୁ ନାଭାଗ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ନାଭାଗଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଏଯା ଓ ସୁବ୍ରତ, ଏଯାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା। ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ତେଣୁ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦେଖଭାଳ କର। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାଜା ହୁଏ, ବଡ଼ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଛୋଟ ପୁତ୍ର କଦାଚିତ୍ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆଜି ତୁମେ ନିଜ ବଂଶ ଓ ରଘୁବଂଶର ପୁରାତନ ନୀତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ମହାନ୍ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଏହି ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶାସନ କର।" ଏପରି ଭାବେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ଵଶିଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏହି ଜଗତ୍ରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି—ଗୁରୁ, ପିତା ଓ ମାତା। ପିତା ଶରୀରକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ 'ଗୁରୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ଦୁହଁଙ୍କ ଗୁରୁ; ମୋ କଥା ଶୁଣି ଚାଲିଲେ ଧର୍ମପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସଭା, ଏହି ସମୁଦାୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଲେ କେବେ ବି ଅଧର୍ମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। ବୟସ୍କ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାଆଙ୍କ କଥା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଧର୍ମପଥରୁ କେବେ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବ ନାହିଁ।