ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ରାମ, ଜାବାଲି ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାରର ଆଗମନ ଓ ବିଲୟ ସଂପର୍କରେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ସେ କେବଳ ତୁମକୁ ଫେରି ଆସିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସେହିପରି କଥା କହିଥିଲେ। ଏବେ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆଦୌ କେବଳ ଜଳରେ ବିଲିନ ଥିଲା, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ଗଠନ ହେଲା। ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ। ସେଇ ଅବିନାଶୀ, ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଆକାଶ ଉପରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସଂୟମୀ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମରୀଚି ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମରୀଚିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଓ ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ମନୁ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଜାପତି। ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ। ପ୍ରଥମେ ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୃଥିବୀକୁ ମନୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ରାଜା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁଅ କୁକ୍ଷି, କୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ବୀର ବିକୁକ୍ଷି, ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଣ, ବାଣଙ୍କୁ ବିଶାଳବାହୁ ଓ ବିରାଟ୍ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ନ କୌଣସି ବେଳେ ବେଳେ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ନ ଚୋର ଥିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ପୃଥୁ ଓ ପୃଥୁଙ୍କୁ ମହାରାଜ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିବାରୁ ନିଜ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁମାର, ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମାନ୍ଧାତୃ, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କୁ ସୁସନ୍ଧି, ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ—ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ଓ ପ୍ରସେନଜିତ୍। ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ଭରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭରତଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ଅସିତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ସମ୍ମୁଖରେ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଓ ସଶିବିନ୍ଦୁ ନାମକ ବିରୋଧୀ ରାଜାମାନେ ଉଠିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅସିତ ଅନ୍ତେ ପରାଜିତ ହୋଇ ପର୍ବତରାଜରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। କହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଦୁଇଁଜଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଶିଶୁକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଏକ ଔଷଧ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହିମବତ୍ ପର୍ବତ ଉପରେ ବସୁଥିବା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କାଳିନ୍ଦୀ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ। ଚ୍ୟବନ ଋଷି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି କହିଲେ, “ଓ ମହିଳା, ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କୁଳସ୍ଥାପକ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ହେବେ।” ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳି ହର୍ଷିତ ହୋଇ, କମଳ ଦଳ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଓ କମଳ କଳି ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ରାଣୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ପୁଣି ଔଷଧ ଦେଲେ, ତଥାପି ଏହି ଔଷଧ ସହିତ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହି ହେଲେ ସଗର। ସଗର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଖନନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ। ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜ, ଯିଏ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବାରୁ ଜୀବନ କାଳରେ ବାପା ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ ହେଲେ। ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ୍, ଯିଏ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ବୀର; ଅଂଶୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଓ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ରଘୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରଘୁବଂଶ ନାମ ହେଲା। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ ସକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମାନବ ଭକ୍ଷକ କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ସଉଦାସ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଶଂଖଣ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ହଜାର ସେନା ଧ୍ଵଂସ କଲେ। ଶଂଖଣଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗ। ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କୁ ମରୁ, ମରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ନହୁଷ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ନହୁଷଙ୍କୁ ନାଭାଗ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ନାଭାଗଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଅଜ ଓ ସୁବ୍ରତ। ଅଜଙ୍କ ପୁଅ ଦଶରଥ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା। ତୁମେ, ରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ରାଜା ହୁଏ, ବଡ଼ ଥିଲେ ଛୋଟ ପୁଅ କେବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଆଦିକାଳର ରଘୁବଂଶୀ ଧର୍ମ ଓ ତୁମ ବଂଶୀୟ ପରମ୍ପରା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଭଳି ସମୃଦ୍ଧିମୟ ଓ ବିଶାଳ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କର। ଏପରି ଭାବେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ଏହି ଜଗତରେ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଜଣ ବଡ଼–ଗୁରୁ, ପିତା ଓ ମାତା। ପିତା ଶରୀର ଦେଇ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଗୁରୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି–ତେଣୁ ସେ ‘ଗୁରୁ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ଦୁହଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ; ମୋ କଥା ଅନୁସରିଲେ ତୁମେ ସଦ୍ଗତିରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସଭା, ଏହି ସମୂହ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ–ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।