ରାମାୟଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ ଏକ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ଭରା ସମୟରେ ଥିଲେ। ଜାବାଲି ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ କିଛି ମତ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ରାମର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ରୋହୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୃଢ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଏବଂ ତିନି ଜାବାଲିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ—ଏହି ପ୍ରକାର ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ମତ ଏକ ଅପରାଧ। ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ମାର୍ଗ ଅଛି—ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶୌର୍ୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା, ସୁମଧୁର କଥା, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ—ଏହି ସବୁ ନିତିକୁ ଉଚ୍ଚ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହି ମାର୍ଗକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଜଗତର ଆଶା କରନ୍ତି। ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ତୁମକୁ ଗୃହଣ କରିଥିଲେ, କାରଣ ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟଥା ମାର୍ଗରେ ଲାଗିଛି; ଏପରି ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ମନ ଧର୍ମରୁ ଦୂର ହୋଇଥାଏ। ଚୋର ଯେପରି, ଏପରି ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ମନ ବି ଅପରାଧୀ; ଏହି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଶଙ୍କାସ୍ପଦ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ବହୁତ ବଡ଼ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ପରଲୋକ ଜୟ କରି ଅନେକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ହୂତି ସବୁ ଶୁଭ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅହିଂସା, ଦୂଷଣରହିତ—ଏପରି ଋଷିମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ। ରାମ ଏହି କଥା ଦ୍ୱେଷ ଭରା ଭାବରେ କହିବା ପରେ, ଜାବାଲି ଶାନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ କେବେ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ କଥା କହିନି, ମୁଁ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ, ଏଠି କିଛି ନୁହେଁ ଭାବ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ପୁନଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇଛି, ଦିନେ ଆଉ ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ହୋଇପାରିବି। ଏବେ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ମୁଁ ଯେପରି ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ କଥା କହିଛି; କିନ୍ତୁ, ରାମ, ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ପରିବାର୍ତନ କରିବା ଓ ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି କହିଛି।" ଏପରି ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଇ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଜାବାଲି ଏହି ଜଗତର ଆଗମନ ଓ ବିଲୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ସେ ତୁମକୁ ପରିବାର୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି; ଏବେ, ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ଥିଲା, ଏଠି ମାଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଶୂକର ରୂପେ ମାଟିକୁ ଉଠାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ସ୍ୱୟଂ-ସିଦ୍ଧ, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାରୀଚି ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମାରୀଚିଙ୍କୁ କାଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଭିବସ୍ବାନ୍ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଭିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କୁ ମନୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମନୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଜାପତି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ। ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଥମେ ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଏୟୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ରାଜା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁଅ କୁକ୍ଷି, ତାଙ୍କୁ ବିକୁକ୍ଷି ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ବାଣା ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବାଣାଙ୍କୁ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଶାସନରେ ନ ବେଳା ବର୍ଷା ନ ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ନ ଏକ ଚୋର ଥିଲା। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୃଥୁଙ୍କୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଶରୀର ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁମାର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କୁ ବଳୀୟ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମାନ୍ଧାତୃ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କୁ ସୁସନ୍ଧି ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧି ଓ ପ୍ରସେନଜିତ; ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଭରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ଭରତଙ୍କୁ ଅସିତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅସିତଙ୍କୁ ହୈହୟ, ତାଳ-ଜଙ୍ଘ, ଶଶିବିନ୍ଦୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବିପକ୍ଷ ଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅନ୍ତେ ବନ୍ଧ୍ୟ ହୋଇ ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। କହାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ଦୁଇଁ ଜଣେ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ। ଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଶିଶୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଏକ ଔଷଧ ଦେଲେ। ହିମବତ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିବା ଚ୍ୟବନ ନାମକ ଭାର୍ଗବ ଋଷିଙ୍କୁ କାଲିନ୍ଦୀ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ତୁମେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇବେ, ଯେଉଁଥି ମହାତ୍ମା, ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତ, ଧର୍ମବାନ୍, ଗୁଣବାନ୍, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଖାର ଆରମ୍ଭ କରିବେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବେ।" ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ କାଲିନ୍ଦୀ ଘରକୁ ଫେରି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ, ସହପତ୍ନୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଔଷଧ ଦେଲେ; ଏହି ଔଷଧ ସହ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା—ସେ ହେଲେ ସଗର। ସଗର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଖନନ କଲେ; ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାଙ୍କ ଗତିରେ ଲୋକମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ପିତା ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ କରିଦେଲେ। ଅଂଶୁମାନ୍, ଶୌର୍ଯ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତ, ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅ; ଦିଲୀପ ଅଂଶୁମାନ୍ଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଗୀରଥ ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁଅ। ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ରଘୁ, ଯେଉଁଥିରୁ ରଘୁବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ କଲ୍ମାଷପାଦା, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଖ୍ୟାତ; ସେ ସଉଦାସ ନାମେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। କଲ୍ମାଷପାଦାଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ ଏକ ହଜାର ସେନା ନାଶ କଲେ। ଶଙ୍ଖଣଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।