ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ, ରାମ ନିଜ ନୀତି ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, ଯେପରି ଲୋକ ଫଣି ଦେଖି ଦୂରେ ହଟିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭ୍ରାନ୍ତ ଭାଷା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଦୂରେ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ସତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଅଧିପତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ସତ୍ୟ ସହିତ ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏବଂ ସତ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ବେଦରେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା—ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ନିଜ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ନିଜ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ନିଜ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ନିଜ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ଏକ ସତ୍ୟ ଶପଥ ଦେଇଛି, ଏବଂ ଏହାରେ ବାଧ୍ୟ। ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କେବେ ମୋ ସତ୍ୟର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ଶପଥରେ ଦୃଢ଼। ଶୁଣାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅସତ୍ୟ, ଚଳାକ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନ, ସେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଧର୍ମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହି ଭାର ନିଅନ୍ତି। ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି, ଯଦିଓ ଏହା କିଛି ଧର୍ମ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ଲୋଭୀ ଓ ଅପରାଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ମନ, ଶରୀର ଓ ଭାଷା—ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଅପରାଧ ହୁଏ: ଶରୀରରେ କରି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଓ ଜିଭରେ ଅସତ୍ୟ କହି। ପୃଥିବୀ, କୀର୍ତି, ଯଶ, ଶ୍ରୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଁଥାନ୍ତି; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି—ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ସଦା ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ମୋତେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନ୍ୟ କରିବାକୁ କହିଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଯାଇଥାଏ, ତଥାପି ଆପଣ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁଛନ୍ତି—ସେହିପରି କରନ୍ତୁ, ଓ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ଏହି ବନବାସ ଶପଥ ପାଳନ କରିବି; ମୁଁ କିପରି ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରି, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୋ ଶପଥ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ବହୁତ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ। ବନରେ ଏଭଳି ନିବାସ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ମୋ ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଛି। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହି, ମୁଁ ଜୀବନ ଯାତ୍ରା କରୁଛି; ଚଳାକ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟବାନ୍, କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟର ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ କରୁଛି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ସୋମ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଦେବତାର ରାଜା ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମହା ଋଷିମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁଇଟି ଜୟ କରିଥିଲେ। ଯବ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାପୁତ୍ର ତାହା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୃଢ଼, ସେ ତାହାକୁ ତ୍ରୁଟି କରି କହିଲେ। ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ମୃଦୁଭାଷଣ, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ସମ୍ମାନ—ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଭାବରେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ମାମଲାକୁ ଠିକ୍ ବୁଝି, ଏକମନ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ଏହି ଯଥାଯଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଅସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତିକତା ନାହିଁ, ଏହା ଧର୍ମରୁ ଅପସ୍ଥାପିତ। ଚୋର ଭଳି ଅସ୍ତିକତା ନାହିଁ ଥିବା ମନ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅସ୍ତିକତା ସମାନ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିକତା ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ ଥିବା ଲୋକ ସନ୍ଦେହାସ୍ପଦ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ତୁମେ ଠାରୁ ବଡ଼ ଲୋକମାନେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଜୟ କରି, ଅନେକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ହୋମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଶୁଭ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଏକତା, ଦାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅହିଂସା, ଦୁଷ୍ଟତାର ଅଭାବ—ଏହି ମହା ଋଷିମାନେ ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ। ରାମ ଏହି କଥା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, ମହାତ୍ମା ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠା ଓ ମୃଦୁଭାବରେ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ କଥା କହୁନି; ମୁଁ ଅସ୍ତିକ ନୁହେଁ, ଏବଂ କିଛି ନାହିଁ ଏହି ଭାବ ମୋର ନୁହେଁ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ପୁନଃ ଅସ୍ତିକ ହେଲି; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମୁଁ ଅସ୍ତିକ ହେବି। ଏବେ ସମୟ ଆସିଛି, ମୁଁ ଅସ୍ତିକତା ଭାବରେ କଥା କହିଛି; କିନ୍ତୁ ରାମ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି ତୁମକୁ ଫେରାଇବା ଓ ତୁମର କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ।” ଏପରି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଜାବାଲି ଏହି ଜଗତର ଆଗମନ ଓ ବିଗମନ ଜାଣିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମକୁ ଫେରାଇବାକୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ସଂପର୍କରେ। ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରଥମେ ପାଣି ଥିଲା, ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାପରେ ଆତ୍ମଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ବରାହ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ, ଆତ୍ମସ୍ଥ, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଜିତିଥିଲେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ମରୀଚି ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମରୀଚିଠାରୁ କାଶ୍ୟପ। କାଶ୍ୟପଠାରୁ ଭିବସ୍ୱାନ୍, ଭିବସ୍ୱାନ୍ଠାରୁ ମନୁ, ଯିଏ ଭିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର; ମନୁ, ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ତମ ନାୟକ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ। ମନୁ ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଥମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି ଆୟୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ରାଜା ହେଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ।