ରାମ ଏଥିରେ ଏକ ଗଭୀର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିତି ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେ କଥା ଦୂର୍ତ୍ତିର ଅଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ତାହା ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ। ଏକ ଅନିୟମିତ ମନୁଷ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସେ କଦାଚିତ୍ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଉନାହିଁ। ମଣିଷ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ—ସେ ନବୀନ ହେଉ କି, ନାହିଁ; ଶୂର ବା ଆତ୍ମସ୍ଥ; ସେ ପବିତ୍ର କି ଅପବିତ୍ର, ଚରିତ୍ର ତାହା ଦେଖାଏ। ଅପବିତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦି ମୁଁ ଧର୍ମର ଚାଳି ଅନ୍ୟାୟକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏବଂ ଉଚିତ ଚରିତ୍ରକୁ ଅବହେଳା କରିବି, ତେବେ ଏହା ଜଗତରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ଆଣିବ। ଏକ ବିବେକଶୀଳ ମନୁଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ବିଚାର ଅଛି, ସେ ମୋତେ ଜଗତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବେ। ମୁଁ କାହାକୁ ମୋର ଚରିତ୍ର ଦେଉଁ? କିପରି ମୁଁ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଉଁ? ଏହି ଅନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଇଚ୍ଛାର ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ; ରାଜାଙ୍କ ଯେଉଁ ପଥ, ସେହିପରି ପ୍ରଜାଙ୍କ ପଥ। ତଥାପି, ରାଜାଙ୍କ ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ କରୁଣା; ରାଜ୍ୟ ମୂଳରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ସତ୍ୟ ଉପରେ ଜଗତ ଦୃଢ଼ ଅଛି। ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ମଣିଷ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନ ପାଏ। ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେପରି ଝୁଠ କଥା କହିବା ମଣିଷକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗର ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ। ସତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା—ଏ ସବୁ ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ଏହିପାଇଁ ମଣିଷ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ମଣିଷ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ମଣିଷ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ମଣିଷ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବିନାହିଁ? ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧିଛି। ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ କଦାଚିତ୍ ସତ୍ୟର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିବିନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି। ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ କଦାଚିତ୍ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଝୁଠ କଥା କହନ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ହୀନ, ମନରେ ଅସ୍ଥିର। ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭୂତି କରୁଛି; ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହିପାଇଁ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି। ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟାୟ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଯଦି ଏହା ଧର୍ମ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ଲୋଭୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଧର୍ମ କରିଲେ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମଣିଷ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପାପ କରେ: ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ କରି, ମନରେ ଭାବି, ଓ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଝୁଠ କହି। ପୃଥିବୀ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀ—ଏ ସବୁ ମଣିଷକୁ ଖୋଜିଥାନ୍ତି; ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଅଛି ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିପାଇଁ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଆପଣ, ଉତ୍ତମ ଜନ, ମୋତେ ନିଜକୁ ଅନଦେଖା କରିବାକୁ ଶିଖାନ୍ତି, ତେବେ ଜେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାନାଯାଏ, ତାହା ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତଥାପି ଆପଣ ଯୁକ୍ତିସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛନ୍ତି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଭାଗ୍ୟବାନ। ମୁଁ ଏହି ଅତିବାସ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ତେଣୁ କିପରି ମୁଁ ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି? ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ସେ ସମୟରେ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରି, ପବିତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରି, ମୋ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଖୁସି କରୁଛି ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା। ପଞ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଜୀବନ ଯାତ୍ରା କରୁଛି, ଝୁଠ କହୁନାହିଁ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କିଏ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଆସିଲା ପରେ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ସୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଦେବତାର ରାଜା ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମହା ଋଷିମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜାର ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ କହିଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ତୀବ୍ର ହୋଇଗଲା। ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶୂରତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା, ମୃଦୁ କଥା କହିବା, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବ ଓ ଅତିଥିମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ—ଏହି ସବୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସ୍ଵର୍ଗ ପଥ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଏପରି ବିଚାର କରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାଯଥ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସଦା ସଚେତନ। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅଧର୍ମରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ରଖିଛ; ଏଭଳି ଅବିଶ୍ୱାସୀ ମନ ରଖିଥିବା ମଣିଷ ତାହା ସତ୍ୟ ପଥରୁ ଦୂର ହେଉଛି। ଚୋର ଯେପରି, ଏଭଳି ମନ ରଖିଥିବା ମଣିଷକୁ ଜାଣ; ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଏହି ଅବସ୍ଥାର ସମାନ। ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ସବୁଠୁ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ; ଜଣା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ କଦାଚିତ୍ ମିଶିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ, ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣିଷମାନେ, ବହୁତ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକ ଜିତିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଉତ୍ତମ ଲୋକ ସହ ଏକତା, ତେଜସ୍ୱୀ, ଦାନ ଓ ଉତ୍ତମତାରେ ପ୍ରଥମ, ଅହିଂସାବାନ୍, ଦୂଷ୍ୟ ହୀନ—ଏଭଳି ଋଷିମାନେ ଜଗତରେ ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ।