ଓଡ଼ିଆ ଜନକଥା ରୂପରେ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟର ଘଟଣା ଏଭଳି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଜାବାଲି ମୁନି ରାମଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ, “ପିତା ଏକ ଜୀବର ମାତ୍ର ବୀଜ, ଯେପରି ଧଳା ଓ ଲାଲ ରସ ମିଶି ମାତୃ ଗର୍ଭରେ ଯୋଗ ହୋଇ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ତାଙ୍କର ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମରଣର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପଥ, ତୁମେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ମୁଁ ଏହି ଜନମରେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ନିରତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହଁ; କାରଣ, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା ପରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିନାଶ ପାନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ଏହା ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ ଲୋକ ଆଉ କଣ ଖାଇପାରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଅପସ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଯଦି ଏଠାରେ ଏକ ଲୋକ ଯାହା ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପହଁଞିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଦୂରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଇପାରିଥାନ୍ତା, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରଚିଛନ୍ତି: ‘ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ, ଦୀକ୍ଷିତ ହ, ତପସ୍ୟା କର, ବିରକ୍ତ ହ।’ ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଚିତ୍ତକୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ନିଷ୍କର୍ଷରେ ନିଶ୍ଚିତ କର: ‘ଏହି ଚାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ’; ଦୃଶ୍ୟ ଦିଆ ମାନ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଛାଡ଼। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଯେଉଁ ଜନମର ସ୍ୱଭାବ ଦେଖିବାକୁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କର, ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହିପରି ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଜାବାଲିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ, ସତ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ଚିତ୍ତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ କିଛି କଥା କହିଛ, ଯାହା ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦିଶେ କିନ୍ତୁ ଏହା ନୁହଁ, ଯାହା ଭଲ ଦିଶେ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଭଲ ନୁହଁ। ଯିଏ ଅନିୟମିତ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ, ଓ ଭଙ୍ଗ ଚରିତ୍ରର ଲୋକ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ନାହିଁ। ଜନ କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କି ନୁହଁ, ବୀର କି ଆତ୍ମନିର୍ଭର, ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ତାହା ପବିତ୍ର କି ଅପବିତ୍ର। ଯିଏ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଶେ, କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଦିଶେ, ଚିହ୍ନ ବିନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ଦିଶେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଦିଶେ— ମୁଁ ଯଦି ଧର୍ମ ରୂପରେ ଅଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଭଲକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣିଦେବି। କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଜାଣିଛି, ସେ ମୋତେ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ଭାବିବେ। ମୁଁ କାହାକୁ ମୋ ଆଚରଣ ଦେବି, କିପରି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି? ଏହିପରି ଆଚରଣ କରି, ଯାହାରେ ଏକତା ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବିନି। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଇଚ୍ଛାର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ରାଜାଙ୍କର ଯେପରି ଚଳ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଚଳନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଓ ଦୟା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ; ଏହିପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ସତ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଜଗତ ଦୃଢ଼। ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ସତ୍ୟ କହିଥାଏ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପାଉଛି। ଲୋକମାନେ ଯେପରି ସାପକୁ ଦେଖି ଦୂରେ ଯାନ୍ତି, ତେପରି ତାଲିକା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ। ସତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ନାଥ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହ ରହିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରେ ଆଧାରିତ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଅନ୍ନଦାନ, ତପସ୍ୟା—ସମସ୍ତ କିଛି ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଏହିପାଇଁ ଜନମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଲୋକ ଜଗତକୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମୁଁ କିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବିନି? ମୁଁ ମୋ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ଏହିପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ବାନ୍ଧି ଯାଇଛି। ନ ଲୋଭରେ, ନ ମୋହରେ, ନ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ, ମୁଁ ସତ୍ୟର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିବିନି, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି। ଶୁଣାଯାଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ନାହିଁ, ଯିଏ ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଚିତ୍ତରେ ଅସ୍ଥିର, ଓ ଚାଳାକ। ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୋ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହିପାଇଁ ବହନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଅଧର୍ମ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୁର, ଲୋଭୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲେ, ତେବେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଏକ ଲୋକ ପାପ କରେ: ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ କରି, ଚିନ୍ତାରେ ଅଧର୍ମ କରି, ଓ ମୁଁ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ କହି। ପୃଥିବୀ, କୀର୍ତି, ଯଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏକ ଲୋକକୁ ଚାହିଁ ଥାନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ଲୋକକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତି—ତେଣୁ ସତ୍ୟକୁ ନିତ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଯାଏ, ତାହା ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ଯଦି ତୁମେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଆତ୍ମାକୁ ଅବହେଳା କରିବାକୁ ଶିଖାଉଛ; ତଥାପି ତୁମେ ଯୁକ୍ତିଜୁକ୍ତ କଥା କହୁଛ—ତେଣୁ ଏହା କର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ସରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଇଁ, ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିପାରିବିନି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଛାଡ଼ି। ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ବହୁତ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ଭୋଜନରେ ନିରତ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି କରୁଛି। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଜୀବନର ଯାତ୍ରା କରୁଛି, ଚିତ୍ତରେ ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଏବଂ କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ବିଚାର କରି।