ଜବାଲି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଯିଏ ‘ମା’ ଓ ‘ବାପା’ କୁ ଆଠୁଟି ପକାଇ ରହେ, ସେକଥା ଭଲ ଭାବିବା ମୂର୍ଖତା ଅଟଳ; କାରଣ, ପୃଥିବୀରେ କାହାରେ କିଏ କିଛି ଅଟୁଟ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଦୂର ଗାଁକୁ ଯିବା ବେଳେ କିଛି ଦିନ ଏଠି-ସେଠି ରହି, ପୁଣି ଦିନେ ଅନ୍ୟଠାରେ ବସିଥାଏ, ସେପରି ମଧ୍ୟ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ମା, ବାପା, ଓ ଘର ମାନେ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ; ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ। ତୁମେ ତ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଇଛ; ଏମିତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଉ, ଆୟୋଧ୍ୟା ର ଶ୍ରୀମୟ ନଗରୀ ତୁମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ତୁମେ ରାଜସ୍ଥାପନ କର। ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସୁଖ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହଁ, ଓ ସେ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କର। ବାପା କେବଳ ଜନ୍ମର ମୂଳ; ଶୁକ୍ର ଓ ଶୋଣିତ ଯେପରି ମିଶି ମାଆର ଗର୍ଭରେ ମଣିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି। ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏହି ମରଣଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କ ନିୟମ ଏହିପରି, ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଶୋକ କରୁଛ। ଯେମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହଁ; କାରଣ, ସେମାନେ ଏଠି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ବିନାଶ ପାଆନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପିତୃମାନ୍କ ପାଇଁ ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୃତକ କ’ଣ ଖାଇପାରିବେ? ସେ ତ କେବଳ ପଚିଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ। ଯଦି ଏଠି ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଖାଇଥିବେ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଦିଆଯାଇପାରିଥାନ୍ତା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏହା ଶୁଭ ଖାଦ୍ୟ ହେବନାହିଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦାନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପାଇଁ ରଚିଛନ୍ତି: ‘ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ କର, ଦୀକ୍ଷା ନେ, ତପ କର, ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେ।’ ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ‘ଏହା ପରେ କିଛି ନାହିଁ’ ବୋଲି ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର; ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ତାହା ଅନୁସର, ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହି ମନୋଭାବ ନେଇ, ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝି, ଭରତ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହିପରି ମହାନ ଓ ପୌରାଣିକ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୦୮ତମ ସର୍ଗ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଜବାଲିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟପାଳକ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ରାମ ଗଭୀର ଧୈର୍ୟ ଓ ଅଚଳ ବୁଦ୍ଧି ସହ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ତାହା ନୁହଁ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ସଂଯମ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଓ ଚରିତ୍ରହୀନ, ସେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ମିଳେନାହିଁ। ମଣିଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କି ନିକୃଷ୍ଟ, ବୀର କି ଆତ୍ମରତ, ତାହା ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ—ଶୁଦ୍ଧ କି ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉ, ଏହି ଚରିତ୍ର ମୂଳ। ଯେ ନିକୃଷ୍ଟ ହେଉଛି ତଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଉଛି, ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ତଥାପି ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଛି, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ ତଥାପି ଚିହ୍ନିତ ଦେଖାଯାଉଛି, କୁକର୍ମ କରେ ତଥାପି ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ଦେଖାଯାଉଛି—ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟକୁ ଧର୍ମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶୁଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ଯଦି ଚରିତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଏ, ତେବେ ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେବେ। କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ଭାବେ ଦେଖିବେ। ମୁଁ ମୋର ଆଚରଣ କାହା ପାଇଁ ଦେଉଛି, କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି? ଏଭଳି ଅନୃତ କର୍ମ ଚାଲିଲେ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଯେପରି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେପରି। ସତ୍ୟ ଓ କରୁଣା ରାଜାଙ୍କ ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ; ତେଣୁ, ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଅଟୁଟ। ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ସତ୍ୟ କହେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସାପକୁ ଦେଖି ଦୂରେ ହଟିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଅନୃତବାଦୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ହଟନ୍ତି; ଧର୍ମ ସର୍ବୋପରି, ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ। ସତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ସ୍ୱାମୀ; ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ସତ୍ୟ ସହ ବସନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ଓ ସତ୍ୟ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା—ସମସ୍ତ ଏହା ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତିକର; ତେଣୁ, ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂଜିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମୁଁ କାହିଁକି ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ଯେଉଁ ସତ୍ୟବାଚନ ଦେଇଛି, ତାହାରେ ବନ୍ଧିତ। ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ୟର ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିବି ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ମୋର ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି। ଶୁଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ଅନୃତବାଦୀ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଧୃଢ଼ ନୁହଁ, ସେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ନା ଦାନ ନା ବଳି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୋର ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏହା ଅର୍ଥରେ ଏହି ଭାର ସାଧୁମାନେ ବହନ କରନ୍ତି। ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଯଦିଓ ତାହା ଧର୍ମ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ଯଦି ସେଠାରେ ନିକୃଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ଲୋଭୀ, ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପାପ କରିପାରେ—ଦେହରେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରି, ମନରେ ଭାବି, ଓ ମୁଁହରେ ଅନୃତ କହି। ପୃଥିବୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ, ଓ ଶ୍ରୀ ଏକ ଲୋକକୁ ଖୋଜନ୍ତି; ସେ ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବାକୁ ଦେଖାଯାଏ—ତେଣୁ ସତ୍ୟକୁ ସଦା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦିଓ ତୁମେ ମୋତେ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ କହୁଛ, ତଥାପି ଏହା ଉତ୍ତମ ନୁହଁ; ତୁମେ ଯଥାର୍ଥ କଥା କହୁଛ, ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ ଯେଉଁ ଶପଥ ମୋର ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସେଇ ବନବାସ ପାଳନ କରି, ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ମାନି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି କିପରି?