ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଭରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମ ର ବିପରୀତ କିଛି କଥା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ। ଜାବାଲି କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକ, କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଫଳହୀନ ଚିନ୍ତା ଏକ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଅ, ତୁମେ ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାରକ। କିଏ କାହାର ସଂପର୍କୀୟ? କିଏ କାହାର ଜିନିଷ? କିଏ କିଛି ଧାରଣ କରିପାରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଏବଂ ଏକା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ। ତେଣୁ, ମା' ବାପା ଓ ଘର ପ୍ରତି ଯିଏ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ମୂର୍ଖ ଅଟୁଟି; ପ୍ରକୃତରେ କେହି କାହାର ନୁହଁନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗାଁକୁ ଯିବା ସମୟରେ କିଛି ଦିନ ଏକ ଘରେ ରହି, ପରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଜନ୍ମରେ ବାପା, ମା' ଓ ଘର ମାତ୍ର ଅସ୍ଥାୟୀ ନିବାସ ଅଟୁଟି; ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ, ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, କଠିନ ଓ କଣ୍ଟକମୟ ପଥ ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର, ଏହି ଏକବିଣ୍ଡିଆ ନଗରୀ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେପରି ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସୁଖ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହଁ, ଦଶରଥ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କର। ବାପା ମାନେ କେବଳ ଜନନ ବୀଜ ଦାତା, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ମିଶି ମାତୃଗର୍ଭରେ ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ କର୍ମଫଳ କୁ ଅନୁସରି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ହେଉଛି ମରଣଶୀଳ ଲୋକର ଧାରା, ତୁମେ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ନଶ୍ୱରତାରେ ବିଳୀନ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି ଏହା ପିତୃମାନେ ଖାଇବେ; କିନ୍ତୁ ମୃତ ଲୋକ କ’ଣ ଖାଇପାରିବେ? ଏଠାରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ ଅବସାନ ହେଉଛି। ଯଦି ଏଠାରେ ଏକ ଲୋକ ଯାହା ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସୁସ୍ଥ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦାନ ଦେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ରଚିଛନ୍ତି: "ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ, ଦୀକ୍ଷା ନିଅ, ତପସ୍ୟା କର, ତ୍ୟାଗ କର।" ତେଣୁ, ହେ ଧୀମାନ୍, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ୍କୁ ଅନୁସର, ଅଦୃଶ୍ୟ କୁ ଛାଡିଦେ, ଏହି ଦୃଢ ଧାରଣା ରଖ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଜାବାଲି କହିଲେ, "ଭରତ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହି ଭାବେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଜାବାଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଧୃଢ ଭକ୍ତିଶୀଳ ରାମ ଗଭୀର ଧୃତି ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଧର୍ମ ସଦୃଶ ଲାଗେ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଛି କିନ୍ତୁ ମୂଳତଃ ନୁହେଁ। ଏକ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଓ ଚରିତ୍ରହୀନ ଲୋକ କେବେ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେନାହିଁ। ଉତ୍ତମ କି ନିଚ, ଶୂର କି ଆତ୍ମରତ, ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପରିଚିତ ହୁଏ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ କି ଅଶୁଦ୍ଧ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଚ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଦେଖାଏ, ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଏ, ଚିହ୍ନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଏ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହୋଇ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଖାଏ— ଯଦି ମୁଁ ଧର୍ମ ର ଛଳ କରି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଉଥିଲି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି, ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ କରୁଥିଲି, ତେବେ ଏହା ଜଗତରେ ବିକୃତି ଆଣିଥାନ୍ତା। କୌଣସି ବିବେକୀ ଲୋକ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ଭାବେ ଦେଖିଥାନ୍ତି। ମୁଁ କାହା ପାଇଁ ମୋ ଆଚରଣ ଦେଉଛି? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିବି? ଏହିପରି ଅନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ କାମନା ଅନୁସରେ ଚାଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସେପରି ଚାଲନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଓ ଦୟା ରାଜାଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଜଗତ୍ ଦୃଢ ଅଛି। ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନିଛନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସାପ ଦେଖି ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଗତରେ ପରମ, ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସତ୍ୟ ଏହି ଜଗତର ନାଥ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସତ୍ୟ ସହ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି ରଖିଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା— ଏସବୁ ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ। ତେଣୁ, ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ଯେଉଁ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ତାହାରେ ବନ୍ଧିତ। ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ କେବେ ମୋ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଛି। ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଚଳକ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ନାହିଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରେଉଛି; ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହି ଭାର ବହନ କରନ୍ତି।