ରାମ, ଭାରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ— “ଶତୃଘ୍ନ ବହୁତ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଏବଂ ତୁମ ସହଯାତ୍ରୀ ହେବେ, ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ମୋ ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଆମେ ଚାରିଜଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ, ରାଜା, ସତ୍ୟର ପଥ ଅନୁସରିବା— ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଭାରତ।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକସତ ଏବଂ ସତ ସପ୍ତତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଭାରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉଥିବାବେଳେ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମକୁ ବିପରୀତ ଥିବା କିଛି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା। ଜାବାଲି କହିଲେ, “ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ କରିଛ, ରାଘବ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ମନ ଏପରି ଫଳହୀନ ହେଉ ନାହିଁ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଛ। କିଏ କାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ? କିଏ କାହାର ଅଟୁଟ ଅଂଶୀ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ଏକାକି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଏବଂ ଏକାକି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ। ତେଣୁ, ରାମ, ଯେଉଁ ଲୋକ ‘ମା’ ଓ ‘ବାପା’ କୁ ଅତି ଆଶ୍ରୟ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠିକି ଅସାମାନ୍ୟ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ପ୍ରକୃତରେ, କେହି କାହାର ନୁହେଁ। ଯେପରି ଏକ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଯିବାବେଳେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୃହରେ ରହି, ପରେ ଆଉଠି ଦିନ ଅନ୍ୟ ଜାଗାକୁ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ପିତା, ମାତା ଓ ଘର ମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ ମାତ୍ର; ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, କଠିନ ଓ କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ନେଉନାହିଁ। ସମୃଦ୍ଧ ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉ; ଏହି ସହର ଏକ ଚୋଟିଆ ମାନେ ତୁମ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛି। ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ନିଜ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ସେପରି ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସୁଖ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହଁ, ସେ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେଠି ଯାହା ଆଦେଶ ମିଳେ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ କର। ପିତା କେବଳ ଜନ୍ମର ବୀଜ ମାତ୍ର; ଶ୍ୱେତ ଓ ରକ୍ତ ଧାତୁ ସହ ମାତୃ ଗର୍ଭରେ ଯୋଗ ହେଲେ ଏଠି ଏକ ମଣିଷର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ଅନିବାର୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକର ଏହି ନିୟମ, ତଥାପି ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠି ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନଶ୍ୱରତା ପାଆନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ ଲୋକ କ’ଣ ଖାଇପାରିବେ, ମାତ୍ର ଅପଚୟ ହେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି? ଯଦି ଏଠି ଜଣେ ଯାହା ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପହଁଚିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଦୂରେ ଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଭ ଖାଦ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦାନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ରଚିଛନ୍ତି— ‘ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ, ଦୀକ୍ଷା ନେ, ତପସ୍ୟା କର, ତ୍ୟାଗ କର।’ ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ‘ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ’ ବୋଲି ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର; ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ତାହାକୁ ଅନୁସର, ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହି ବୁଦ୍ଧିରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝି, ଭାରତ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକସତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଜାବାଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଅଚଳ ବୁଦ୍ଧି ସହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ମୋର ପ୍ରୀତି ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ, ତାହା ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଧର୍ମ ନୁହଁ, ଉତ୍ତମ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଉତ୍ତମ ନୁହଁ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଅନିୟମିତ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ନ, ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ଚରିତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିଚ, ଶୂର କିମ୍ବା ଆତ୍ମନିର୍ଭର, କେବଳ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପରିଚୟ ମିଳେ, ସେ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର। ଯିଏ ନିଚ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଭାବରେ, ଚିହ୍ନ ବିହୀନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ଭାବରେ, କୁଦ୍ରୁତି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ— ଯଦି ମୁଁ ଧର୍ମ ରୂପେ ଅଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନୁଚିତ କରିବି, ତେବେ ଏହା ଜଗତରେ ବ୍ୟାପକ ଭ୍ରମ ଘଟାଇଦେବ। କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଯିଏ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ଜାଣେ, ସେ ମୋତେ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ଅପମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବେ। ମୁଁ ମୋର ଆଚରଣ କାହାକୁ ଦେଉଛି, କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି? ଏହି ଅସତ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ମୁଁ ମୋର ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତ କାମନାର ପଥ ଅନୁସରେ; ରାଜାଙ୍କ ଯେପରି ଆଚରଣ, ପ୍ରଜାମାନେ ସେପରି ହୁଅନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଓ ଦୟା ରାଜାମାନେର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ; ଏହିପରି, ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ, ସତ୍ୟ ଉପରେ ଜଗତ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ବସ୍ତବରେ, ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ମାନିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ସତ୍ୟ କହେ, ସେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଏ। ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସାପକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି, ସେପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବାକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସତ୍ୟ ମାନେ ଏହି ଜଗତର ନାଥ; ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ସତ୍ୟସହ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ସତ୍ୟ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା— ଏସବୁ ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ମିତ; ତେଣୁ, ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ତେଣୁ, ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିବାରୁ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧା। ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ ସତ୍ୟର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି।