ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ଭାରତ, ଏହି ଗୟା ନାଗରରେ ଗୟା ନାମକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣିଯାଇଛି। ପୁତ୍ର ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ‘ପୁତ୍’ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ‘ପୁତ୍ର’ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥାଏ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ହେତୁ, ଅନେକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ—ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ; କାରଣ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଇ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ଏହି ଭଳି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରାଜାମୁନିମାନେ ରଖିଛନ୍ତି, ଏହି ହେତୁ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଭାରତ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଭାରତ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନୁଗ୍ରହ ଜିତିବାକୁ, ଏ ଦୀର୍ଘାୟୁ ରାମ ଦୂତିୟା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଧା ନ କରି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ତୁମେ ମାନବମାନେ ରାଜା ହେଉ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କର ରାଜା ହେବି; ଆନନ୍ଦରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡକକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛାୟା ଦେଉ, ଭାରତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଛାୟାରେ ଖୁସିରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁମର ସାଥୀ, ସାଉମିତ୍ରି ମୋର ମୂଖ୍ୟ ମିତ୍ର; ଚାରି ଜଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଏହି ରାଜା, ଆମେ ସତ୍ୟର ପଥ ଅନୁସରିବା—ଭାରତ, ଦୁଃଖ ନ କର। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ସପ୍ତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି। ଭାରତଙ୍କୁ ତ୍ୱସନା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଳି ଧର୍ମବିଦ୍ ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମର ବିରୋଧି। “ଅତି ଭଲ କଲେ, ରାଘବ, ହେଲେ ତୁମ ମନ କୃଥା ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ନୁହେଁ; ତୁମେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ମନ ଧାରଣ କରିଛ। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ସଂପୃକ୍ତି? କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଧିକାର? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମ ଏକା ହେଉଛି, ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି। ଏହି ହେତୁ, ରାମ, ଯିଏ ‘ମା’ ଓ ‘ପିତା’ କୁ ଆଟୁ ହୋଇ ରହିଛି, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଅସ୍ତିର ମନ ଧାରଣ କରିଛି; ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି କିଏ ତାଙ୍କର? ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯିବାବେଳେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଲ୍ପସମୟ ରହି, ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥାଏ; ଏହିପରି, ମାନବମାନେ ପାଇଁ ପିତା, ମା ଓ ଘର କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ନିବାସ—ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ଆଟୁ ହୋଇ ନ ରହନ୍ତି। ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ, କଠିନ ଓ କଣ୍ଟକମୟ ପଥ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର; ଏକ ଚୋଟି ଚୁଡ଼ ଧରି ଅୟୋଧ୍ୟା ତୁମ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ରାଜକୁମାର, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସ୍ଵ ଭୋଗ କର। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହେଁ, ସେ ତୁମେ ନୁହେଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। ପିତା କେବଳ ଜନ୍ମର ମୂଳ, ଯେପରି ଶୁକ୍ର ଓ ଶୋଣିତ; ମାଙ୍କ ଗର୍ଭ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ କରି ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ଏହି ନିୟମ, ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଯେମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆଟୁ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବି, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଭାବନା କରନ୍ତି ଏହି କ୍ରିୟା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁଠି ଖାଇବେ? ଏହି ଭୋଜ୍ୟ ଅପଚୟ ହୁଏ। ଯଦି ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଖାଇଛି ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପହଁଚିପାରିଥାଏ, ତେବେ ବିଦେଶୀ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଭ ଭୋଜ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଦାନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପାଇଁ ରଚିଛନ୍ତି: ‘ଯଜ୍ଞ କର, ଦେଉ, ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଅ, ତପସ୍ୟା କର, ତ୍ୟାଗ କର।’ ଏହି ହେତୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମ ମନକୁ ‘ଏହି ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ’ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କର; ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅନୁସର, ଅଦୃଶ୍ୟ ଛାଡିଦିଅ। ଏହି ବିବେକ ଧାରଣ କରି, ଯାହା ଏହି ଜନମର ଗତିକୁ ବୁଝିପାରିଛି, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତ ଉତ୍ସାହ କରୁଛି। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି। ଜାବାଳିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ରାମ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଝିବା ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ କଥା କହିଛ; ଏହା ଧର୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଶୁଭ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ଶୁଭ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଅନିୟମିତ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଭଙ୍ଗ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଉନାହିଁ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନୁହେଁ, ଶୂର କିମ୍ବା ଆତ୍ମଯୋଗୀ, ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ—ସେ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର। ଯିଏ ଅପୂର୍ବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଅପବିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଭଳି, ଅଲକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ଭଳି, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଳି। ଯଦି ମୁଁ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭଳି ଅନୁସରିବି, ଶୁଭକୁ ଛାଡି ଅନୁଚରଣ କରିବି, ତେବେ ଏହା ଜଗତରେ ବିକୃତି ଆଣିଦେବ। କିଛି ବିବେକୀ ଜନ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ବୁଝିପାରିଛି, ସେ ମୋତେ ଜଗତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ ଭାବିବେ। କାହା ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର ଚରିତ୍ର ଦେଉଛି? କେମିତି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି? କାରଣ ଏହି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରିଲେ ମୋର ବ୍ରତ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଇଚ୍ଛାର ପଥ ଅନୁସରେ; ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଭଳି ଲୋକମାନେ ଅନୁସରନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଓ କରୁଣା ରାଜାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ; ଏହି ହେତୁ ରାଜ୍ୟ ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଜଗତ ଦୃଢ଼ ରହିଛି। ବେଦମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ସତ୍ୟ କୁହେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାଉଛି।