ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟରୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଭୂମିପତିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ-ନିଜ ଦେଶକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଗଲେ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ଚମତ୍କାରିକ ସେନାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଭୂମିପତିମାନେ ବିଦାୟ ନେଇବା ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ ରାଜା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ନେଇ, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାମୁନି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ରାଜାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ଶାନ୍ତା ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରସହ ବିଦାୟ ନେଇଗଲେ, କାରଣ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମର ଚିନ୍ତାରେ ମନସ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ବିତିଗଲା। ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଚୈତ୍ର ମାସର ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁବେଳେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ହେଉଥିଲା ଓ ଅଦିତି ତାହାକୁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରୁଥିଲେ, ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏକାସାଥି ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଜଗତ୍ପତି ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, କୌଶଳ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ନିଷ୍ଠ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ହେଲେ ରାମ। ସେ ରାମ, ଅର୍ଧଂଶ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ, ବିଶେଷ ତେଜସ୍ବୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୋଭା, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ, ଲାଲ ଓଠ, ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ସ୍ୱର ଭଳି କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଥିଲା। ଏହି ଅପାର ତେଜର ସନ୍ତାନ ସହିତ କୌଶଳ୍ୟା ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦିତି ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଅତିଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ବିଷ୍ଣୁଂଶ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶିରୋମଣି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଚଳ, ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପୁନଃ, ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଦୁଇଜଣ ପୁତ୍ର—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଅର୍ଧଂଶ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଭରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଅଲଗା ଅଲଗା ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦେହରେ ଶୋଭା ଏବଂ ଗୁଣରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ନକ୍ଷତ୍ରଦ୍ୱୟ ପରି ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ନାଦିଲା ଓ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ଭବ୍ୟ ରତ୍ନଭୂଷିତ ମହଳମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ବାଦ୍ୟରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ରାଜା ଦଶରଥ କବି, ସୂତ, ମାଗଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଗାଈ ଓ ଧନ ଦାନ କଲେ। ଏକୋଉଁଦଶ ଦିନ ପରେ ସେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମକରଣ କରାଇଲେ—ଅଧିକାରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ରାମ, ତାପରେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ। ତାପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସୁମିତ୍ରାର ଦୁଇପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗରିକ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ରାମ ବାପାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଧ୍ୱଜ ଭଳି ସେ ଉଲ୍ଲାସର କାରଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ସମାଜରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ପରି ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନରେ, ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ତଥା ରାମ ତେଜସ୍ବୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଚଳ ଥିଲେ। ସେ ଚାରିଜଣ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଆଦରଣୀୟ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ପବିତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ। ରାମ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଚି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଶିଶୁକାଳରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଓ ମନସିକ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହେଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଭଳି ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୟନ କରିପାରୁନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ସହ ଖାଇଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାମ ଶିକାର କରିବାକୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାଣ ଧରି ପଛରେ ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ଭରତ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହିପରି ଅନୁଗତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଏକାପରି ଆଦରଣୀୟ ଥିଲେ। ଏପରି ଦଶରଥ ଚାରି ପୁତ୍ରଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣମୟ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ପ୍ରଶଂସିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶରଥ ରାଜା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିବାହ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଗୁରୁଜନ ଓ ସ୍ବଜନମାନେ ସହ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମହାନ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ସହ କଥାହେଲେ। "ମୋ ଆଗମନ ବିଷୟ ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ବରାନ୍ବିତ କରି ଜଣାଅ,"—ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦୌଡ଼ି ରାଜସଦନକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ରାଜସଦନ ପହଞ୍ଚିଲେ।