ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହକୁ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଏକ ବଡ଼ ପହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାବଳୀ ନାୟକ, ହସି ହସି ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଉଠି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପୁନି, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ସାଳ ଗଛ, ଏକ ପହାଡ଼ ଓ ତଳଭୂମିକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ଏପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ଖୁସି ହୋଇ, ରାମ ସହ କିଶ୍କିନ୍ଧା ଗୁଫାକୁ ଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ବାନରମାନ୍ୟର ନାୟକ ବାଲି ବାହାରିଲେ। ତାରାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଆସିଲେ; ଏଠାରେ, ରାମ ଏକ ତୀରରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନ୍ୟର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ବାନରମାନେ ଏକତ୍ର କରି ଚାରି ଦିଗରେ ପଠାଇଦେଲେ, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଏବେ, ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପ୍ତ ଲବଣ ସାଗର ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ। ଏଠାରେ, ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପହଁଚି, ହନୁମାନ ଅଶୋକ ବାଟିକାରେ ବିଚାରମଗ୍ନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଏବଂ ଖବର ଦେଇ, ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି ଦ୍ୱାରକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ପଞ୍ଚ ସେନାପତି, ସାତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ଓ ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ବଧ କରି, ଶେଷରେ ହନୁମାନ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ। ନିଜ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ଜାଣି, ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜକୁ ବନ୍ଧିବାକୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଭାଗ୍ୟର ଅନୁସାରେ ଘଟିଲା। ଏପରେ, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ବାହାରେ ଛାଡ଼ି, ହନୁମାନ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଦହନ କରି, ଖୁସି ଖବର ଦେବାକୁ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ତିନି, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଶ୍ଚୟର ସହ ସୂଚନା ଦେଲେ—“ସୀତା ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି।” ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଏହି ମହାନ ନାୟକ ମହାସାଗର କୂଳକୁ ଗଲେ ଓ ସୂର୍ୟ ପରି ଦ୍ୱୀପ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କଲେ। ନଦୀମାନ୍ୟର ନାୟକ, ସାଗର, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନଳ ଏକ ବୃହତ୍ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାକୁ ପହଁଚି, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ। ପରେ, ରାମ ଲୋକମାନ୍ୟର ସମ୍ମିଳନରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ କହିଲେ; ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ସୀତା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତଥାପି ସତ୍ୟ ରହିଲେ। ଅଗ୍ନିର ସାକ୍ଷୀରେ, ସୀତାଁକୁ ନିର୍ମଳ ଜାଣି, ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ମହାତ୍ମା ରାଘବରେ ଖୁସି ହେଲେ। ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଓ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ କରି, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭୃଗୁବୃନ୍ଦ ଆଶ୍ରମରେ ପହଁଚି, ରାମ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ପୁନି, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଜଟା ବିଦାୟ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭାଇମାନେ ସହ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ରାଜ୍ୟ ନେଲେ। ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦିତ ରହିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମୃଦ୍ଧି, ଧର୍ମିକ, ରୋଗ ଓ ଆପଦ ମୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭୟ ନଥିଲା। କେହି ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଜନନୀମାନେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଭକ୍ତି କରିବେ, ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପବନ, ଜ୍ୱର ଭୟ ନାହିଁ; ଭୁଖ ଓ ଚୋର ଭୟ ନାହିଁ; ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ। ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ପରି ଖୁସି ରହିବେ, ଶତାଧିକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବେ। ଶିକ୍ଷିତମାନେ ଦଶ ମିଳିଅନ ଗାଁ ଯଥାବୂଧ ଦାନ କରିବେ, ଏବଂ ଅନେକ ଅମୂଳ୍ୟ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବେ। ରାଘବ ରାଜବଂଶ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି କରିବେ, ଚାରି ଶ୍ରେଣୀକୁ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ। ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ—ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ଗଳ୍ପ ପଠାଯିବ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହେବା। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହି ଜୀବନଦାୟୀ ରାମାୟଣ ଗଳ୍ପ ପଠେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ, ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରପୁତ୍ର, ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ। ଏହା ପଠିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା ହେବେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିର ନାୟକ ହେବେ; ବଣିକ ସଫଳତା ଲାଭ କରିବେ; ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମହାନ ହେବେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଲକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ବାଲ୍ମୀକି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ମହାଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ଋଷି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲାପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ଜାହ୍ନବୀ ନିକଟର ତମସା ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ।