ରାମ ଏବଂ ଭୂମିପୁତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗଭାଗରେ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭାରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, “ଭାରତ, ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଭାବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ମୋ ନିମିତ୍ତରେ ଆମ ପିତା, ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କର ଏବଂ ଆମ ପିତା ମାତାଙ୍କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦିଅ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ଗୟା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞକାରୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୟାରେ ଏକ ମହାମନ୍ତ୍ର ଗାଇଥିଲେ। ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ‘ପୁତ୍’ ନାମକ ନରକରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏହିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଧର୍ମଶୀଳ ଏବଂ ଶିକ୍ଷିତ ପୁତ୍ରମାନେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଗୟାକୁ ଯିବେ ଏବଂ ପିତୃ ଋଣ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ଧାରଣା ସମସ୍ତ ରାଜା ମୁନିମାନେ ମାନିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବନା ରଖି, ଭାରତ, ତୁମେ ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଏବେ ତୁମେ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଜନମାନେଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଅର୍ଜନ କର। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ରାଜା ହେଉ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବି। ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଦଣ୍ଡକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଅଷାଢ଼ ମାସରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛାୟା ଦିଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଘନଛାୟାରେ ଆରାମ କରିବି। ଶତୃଘ୍ନ ତୁମ ସହଧର୍ମୀ ହେବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁ। ଆମେ ଚାରିଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରିବା—ଭାରତ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ରାମ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ରାଘବ, ତୁମ ମନ ଏପରି ଫଳହୀନ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମଶୀଳ। କିଏ କାହାଙ୍କ ସଂପର୍କୀୟ? କିଏ କିଏଁକୁ ଅଧିକାର କରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇ ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ମାଆ, ବାପା, ଘର ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତି ରଖେ, ସେ ମୁଢ଼ ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଗାଁକୁ ଯାଇ କିଛିଦିନ ରହି ଆଉଠି ଅନ୍ୟଠିକୁ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ମାଆ, ବାପା, ଘର ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ। ଏହିପରି ଦୁଃଖଦାୟକ କଠିନ ପଥ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସୁଖ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହଁ, ସେ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସର କର। ବ୍ୟକ୍ତିର ଜନ୍ମ ମାତୃପିତୃ ରେତସ୍ ଓ ଗର୍ଭ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଜନ୍ମ ମାତ୍ର। ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଗତି। ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ; କାରଣ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକରେ କି ଭୋଜନ ପହଞ୍ଚିବ? ଯଦି ଏଠାରେ ଯାହା ଖାଯାଏ ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯିବ, ତେବେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସୁସ୍ଥ ଭୋଜନ ନୁହଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରଚିତ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ଯାହା ପ୍ରମାଣିତ ତାହାକୁ ଅନୁସର କର; ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଧାରଣ କରି, ଭାରତଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏହି ଅପରମ୍ପରା ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ସହ କହିଲେ, “ଜାବାଲି, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ତାହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଧର୍ମ ଭାବି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ନ ଥିବା ଧର୍ମ; ଭଲ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଭଲ ନୁହଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମ ନ ମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ, ସେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ ନାହିଁ। ମଣିଷ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ବୀର କିମ୍ବା ଆତ୍ମସେବୀ, ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପରିଚୟ ହୁଏ। ଯଦି ମୁଁ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବି ଅନୁସରିବି, ଭଲକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ତେବେ ଏହା ଜଗତରେ ବିପର୍ୟୟ ଆଣିଦେବ। ଜଣେ ବିବେକି ବ୍ୟକ୍ତି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିନ୍ଦା କରିବେ। ମୁଁ କାହା ପାଇଁ ଏହି ଚରିତ୍ର ଦେଖାଇବି? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବି? ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ ପଥେ ଚାଲି, ମୋ ପ୍ରତିଞ୍ଜା ପୂରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ସମଗ୍ର ଜଗତ କାମନାର ପଥ ଅନୁସରେ; ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାଲନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସତ୍ୟ ଓ କରୁଣା ରାଜାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ; ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।” ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମବୋଧ ଓ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ରାମ ନିଜ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।