ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ତୁମ ମାଆଙ୍କର ବାପା, ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜା, ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ୱାସ ପାଇ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଆ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ମାଗିଥିଲେ। ସେ ବର ମାଗିଥିଲେ—ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଉ ଓ ମୋର ବନବାସ ହେଉ; ରାଜା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏହି ଦୁଇ ବର ଦେଇଦେଲେ। ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବରଦାତାଙ୍କ ପରି ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ପବନ୍ଧ ହୋଇଥିଲି। ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଆସିଛି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ନରେଶ୍ଵର, ଶୀଘ୍ର ଆମ ସତ୍ୟବାଦୀ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପ୍ରତି ରାଜାଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ, ଓ ଆମ ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଗୟା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବାପା ପାଇଁ ଗୟାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇଥିଲେ। ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ "ପୁତ୍" ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଏହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ "ପୁତ୍ର" କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ବାପାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ କିମ୍ବା ନେଇଯାଏ। ଅତଏବ, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ପୁତ୍ରମାନେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସମ୍ଭବତଃ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଗୟାକୁ ଯିବେ। ଏହିପରି ମନେ କରିଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ରାଜାର୍ଷିମାନେ, ହେ ରାଜନ୍ଦ୍ର, ତେଣୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଆମ ବାପାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କ ସ୍ନେହ ଅର୍ଜନ କର। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ତୁମେ, ଭରତ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କର; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି। ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦଣ୍ଡକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛାୟା ଦେଉ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଛାୟାରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିବି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ, ସେ ତୁମ ସାଥୀ ହେବେ; ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ଆମେ ଚାରିଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ରାଜନ୍, ସତ୍ୟର ପଥ ଅନୁସରିବା; ଭରତ, ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହିପରି ଗ୍ରାନ୍ଥ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ ସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଭରତଙ୍କୁ ଏପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଶାବାଶ, ରାଘବ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ମନ ଏପରି ଫଳହୀନ ନ ହେଉ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ମନ ହୁଏ; କାରଣ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରିଛ। କିଏ କାହା ସଂପୃକ୍ତ? କିଏ କାହା ଜିନିଷ ଅଧିକାର କରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଓ ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ। ଏହିପରି, ଯିଏ 'ମା' ଓ 'ବାପା'କୁ ଧରି ରହେ, ସେ ମୁଁ ଭାବିବି ଭ୍ରାନ୍ତ; କାରଣ କାହାର କାହା ସଂପୃକ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ, କିଛି ଦିନ ରହି, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦିନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେପରି ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ବାପା, ମାଆ, ଓ ଘର କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥାନ। ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଜିନିଷରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହାନ୍ତି। ଏପରି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାପାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, ଦୁର୍ଗମ ଓ କଣ୍ଟକମୟ ପଥ ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର; ସେଇ ନଗରୀ ତୁମ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଦଶରଥ ନୁହଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସର କର। ବାପା କେବଳ ଜନ୍ମବୀଜ ଦାନ କରିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଶ୍ୱେତ ଓ ରକ୍ତ ଧାତୁ ମିଶି ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶରୀର ଗଠନ ହୁଏ। ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ମଣିଷ ଜନ୍ମର ନିୟମ, ତଥାପି ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଯେମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିଥାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହଁ; କାରଣ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିନାଶ ହୁଏ। ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲୋକ କଣ ଖାଇପାରିବେ? କେବଳ ପଚିଥିବା ଭୋଜ୍ୟ। ଯଦି ଏଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଶରୀରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ, ତେବେ ପ୍ରବାସୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଭୋଜ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଦାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରଚିଥିଲେ—'ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦିଅ, ଦୀକ୍ଷା ନିଅ, ତପସ୍ୟା କର, ତ୍ୟାଗ କର'। ଏହିପରି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ 'ଏହା ପରେ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର; ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁସର, ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଧାରଣ କରି, ଭରତ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହିପରି ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଜାବାଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାମ ଭକ୍ତିସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ଏଠାରେ କହିଛ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାହା ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମ ନୁହଁ, ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଭଲ ନୁହଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିୟମ ନ ମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରେ, ଓ ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିଥାଏ, ସେ କଦାପି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଲଭ କରେ ନାହିଁ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କି ନୁହଁ, ବୀର କି ନୁହଁ, ଆତ୍ମନିର୍ଭର କି ନୁହଁ, କେବଳ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେ ପବିତ୍ର କି ଅପବିତ୍ର।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।