ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ସେବକ, ସେନା ଓ ରଥାଦି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ମହାରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ଚମତ୍କାର ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଯାଇଥିଲେ, ଦଶରଥ ମହାରାଜା ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠରେ, ମହାସମ୍ମାନ ପ୍ରାପ୍ତ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶାନ୍ତା ଓ ସ୍ବଜନମାନେ ସହ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ ହେବା ବିନା ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ସହିତ ଦଶରଥ ରାଜା ଶାନ୍ତିରେ ରହି, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ଅତିତ ହେଲା; ତା’ପରେ ଦ୍ୱାଦଶମ ମାସର ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତିଥିରେ, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ଆଦିତି ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିବା ସମୟରେ, ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏକାସাথে ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, କୌଶଳ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅନନ୍ଦ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଲାଲ ଓଠ ଓ ମୃଦୁଙ୍ଗ ସଦୃଶ କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଥିଲା। କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ସହ ଦେବମାତା ଆଦିତି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗ ଭାରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତା’ପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ ଶକ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଭାରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା, ଗୁଣମୟ, ରୂପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନ ଥିବା, ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱୟ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଦ୍ୱନିତି ହେଲା ଓ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସୁରିଳା ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟର ମିଶ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ମହାରାଜାଙ୍କ ରତ୍ନଭୂଷିତ ମହଳ ଜଗମଗାଉଥିଲା। ରାଜା ଗାୟକ, ସୂତ, ମାଗଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବହୁ ଧନ ଓ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ସେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମକରଣ କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼, ମହାତ୍ମା ରାମ ଓ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତଙ୍କ ନାମ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୌରଜନ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରାଇଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌରବମୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଶିକ୍ଷା, ପରାକ୍ରମ ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣମୟ ଥିଲେ; ତଥାପି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଶୁଦ୍ଧ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳନରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଓ ବାପାଙ୍କ ସେବାରେ ସଦା ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ସଦୃଶ ଥିଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ବିନା ଖାଉନଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଶିକାର କରିବାକୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛରେ ଧନୁ ସହିତ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଭାରତଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ସ୍ନେହ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦଶରଥ ବ୍ରହ୍ମା ସଦୃଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣମୟ, ଶାନ୍ତ, ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟା ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ବାପାଙ୍କ ସେବା ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଚାର୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖାଗମନ କରି, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ସହ କଥା କହିଲେ—"ଗାଧିପୁତ୍ର କୌଶିକଙ୍କ ଆଗମନ ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଜଣାଇଦିଅ।" ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ତୁରନ୍ତ ରାଜମହଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ହେଇଯାଇଥିଲେ।