ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ସେବକ, ସେନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାନମାନେ ସହ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଓ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି। ରାଜାଙ୍କଠାରେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଥିବା ଭୂପତିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେହି ରାଜାମାନେ ନିଜ ନଗରକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ସେନାମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଚମକୁଥିଲା। ଭୂପତିମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେଇ, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ଶାନ୍ତା ସହିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହ, ରାଜାଙ୍କ ଅଧିକ ଆଦର ପାଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ ନହୋଇ, ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ମନ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଲା। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବାପରେ, ଛଅ ଋତୁ କଟିଗଲା; ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଚୈତ୍ର ନବମୀ ଦିନରେ, ଅଦିତି ଅଧିଷ୍ଠିତ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏକାସାଥି ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଜଗତ୍ପତି ଉଦୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଅର୍ଧ ଭାଗ ବିଷ୍ଣୁ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଲାଲ ଓଠ, ଓ ଢୋଳ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଥିଲା। ଅପାର ତେଜଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର ରାମ ଦ୍ୱାରା କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି ଅଦିତି ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କୈକେୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭାରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ନିପୁଣ। ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏକ ଏକ ଅର୍ଧ ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଭାରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଶ୍ଲେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ବେଳେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା, ଅଲଗା ଅଲଗା ଜନ୍ମିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୂପରେ ଅନୁକୂଳ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ଚମକିଲା, ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା। ମଧୁର ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରୁତିମଧୁର ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରତ୍ନଖଚିତ ମହଳମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଝଙ୍କାରିଲା। ରାଜା କବି, ପୁରୋହିତ, ଶ୍ଳାଘକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ଥ ଓ ହଜାର ଗଂବାଟି ଦେଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ସେ ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ନାମକରଣ କଲେ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା ରାମ, ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଵଶିଷ୍ଠ ରୁଷି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଶତୃଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗରିକ ଓ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ପତାକା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ସେ ପୁନଃ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଭଳି ଆଦରିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦଜ୍ଞ, ଶୂର, ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣମାନ୍ୟ; ତଥାପି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ପବିତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ଚଳନରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ; ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟବୃଦ୍ଧିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କରି, ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭଳି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଖୁସି ଦେଇ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ, ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଭଳି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୁଇପାରିନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ବିନା ଖାଇନଥିଲେ; ରାଘବ ଶିକାରକୁ ଯାଇବାକୁ ଘୋଡା ଚଢ଼ିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛରେ ଧନୁ ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଚାଲିଥିଲେ। ଭାରତ ପାଇଁ, ଶତୃଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହିପରି ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ସମାନ ଭଳି ପ୍ରିୟ; ଏପରି ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଚାରି ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ମାନିତ, ଶ୍ରୁତିମାନ, ଦୂରଦର୍ଶୀ; ସମସ୍ତେ ଚମକୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦଶରଥ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଆନନ୍ଦିତ, ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠ। ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ତାପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ବିବାହ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ସତ୍ୟପଥ ରାଜା, ଗୁରୁ ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତା କଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ମହାତ୍ମା, ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ଚାହିଁ, ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକମାନେ ନିକଟେ କହିଲେ: "ଗାଧିପୁତ୍ର କୌଶିକ ଆସିବାର ଖବର ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତେ, ଏହି କଥାରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଥିବା ରାଜମହଳକୁ ଯାଇ ପହଁଚିଲେ।