ଭାରତ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ରତାର ସହିତ କହିଲେ—“ପିତୃ ଅପମାନ ଘଟିଲେ, ସେ ଦୋଷ ପୁଅଙ୍କୁ ଲାଗେ। ତୁମେ ସତ୍ୟ ପୁଅ ହେବା, ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସାଜିଦାର ହେବା ନାହିଁ। ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ କୈକେୟୀ, ମୋତେ, ପିତାଙ୍କୁ, ଆମ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଅରଣ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟପାଳନ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ? ଏପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରମୁଖ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମ ପାଇଁ କିଏ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? ଯଦି ତୁମେ କଠିନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସୁରକ୍ଷା କରି, ସେ କଷ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କର। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବେ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମର ଅନୁଚର; ତୁମେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଅପରିପକ୍ୱ, ଅବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣହୀନ ଓ ଅବନତ; ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ମୂଳ୍ୟବାନ, ଅଖଣ୍ଡ ପୂର୍ବଜ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କର। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟା ତୁମକୁ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାର ଶାସନ କର। ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ସୁହୃଦ୍ମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି ତାହା ଦେଇ, ଏଠି ମୋତେ ଶାସନ କର। ଆଜି ତୁମର ଅଭିଷେକରେ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ୍ମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଦ୍ୱେଷୀମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ। ମୋ ମା ଓ ମୋର ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଅପମାନ ଦୂର କର, ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ମୋତେ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଅ, ଯେପରି ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରତି କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ତଥାପି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯିବି।” ଭାରତ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃଢ଼ ଉଦ୍ଧତ ରାମ ପିତୃବାଚ୍ୟା ପାଳନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଫେରିବାକୁ ମନେ ନ କଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଧୃତି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଯଦିଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଯେ ସେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ ପୁରୋହିତମାନେ, ପୁରବୃଦ୍ଧମାନେ, ତାଙ୍କ ମାନେ ଅଞ୍ଚଳ ଭିଜାଇ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ଭାରତଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୧୦୬ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ପୁନର୍ବାର, ଭାରତ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ, ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ତାହା ଯଥାଯଥ; କାରଣ, ତୁମେ ଦଶରଥ ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ ପିତାମା ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ରାଜଶ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ମା ଙ୍କ ପିତା ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଭାରସା ପାଇ, ତୁମ ମାତା ଦୁଇଟି ବର ମାଗିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ବନବାସ। ରାଜା ସେଇ ଦୁଇ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପିତୃ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଚାୌଦ ଅଠର ବର୍ଷ ବନବାସ ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ମୁଁ ଏହି ନିରଜନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି, ସତ୍ୟ ଓ ପିତୃବାଚ୍ୟା ପାଳନ କରୁଛି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆମ ସତ୍ୟବାନ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାରତ, ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ବଢ଼ା। ଏକଥା ଅତୀତରେ ଶୁଣାଯାଏ—ଗୟା ନାମକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୟାରେ ଏକ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ‘ପୁତ୍’ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେବୋଲି ତାଙ୍କୁ ‘ପୁତ୍ର’ କୁହାଯାଏ। ଅନେକ ଧର୍ମିକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ପିତୃ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ରାଜରୁଷିମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଲୋକଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କର, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ। ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣ—ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବି। ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କର, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି। ଆଜି ଆନନ୍ଦରେ ମହାନଗରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦଣ୍ଡକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛାୟା ଦିଅ, ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଛାୟାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।” ଏହିପରି ରାମ ଓ ଭାରତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମର ଉଚ୍ଚ ସମ୍ବାଦ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।