ଭାରତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ତୁମେ ଯେପରି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଛ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିଛ, ଏମିତି ତୁମ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ କେବେ ବି ଭାବୁକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ବିହାନରେ ମୋ ନିମିତ୍ତରେ ମୋର ମାତା ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କ୍ଷମା ଚାହେଁ। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧାଯାଇ, ମୁଁ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ କର୍ମର ଅନୁସାରୀ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣି—କେମିତି ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଶିକ୍ଷକ, କର୍ତ୍ତା, ବୃଦ୍ଧ, ରାଜା, ଓ ପିତୃବିୟୋଗୀ ପିତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ନିନ୍ଦା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବି ନୁହେଁ। ଏହିପରି କିଏ ଅଛି, ଯିଏ ଜାଣିଛି ଓ ବୁଝିଛି ଧର୍ମକୁ, କିନ୍ତୁ ମହିଳାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅଧର୍ମ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ? ପୁରାତନ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି—ରାଜା ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଆମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧ, ମୋହ ବା ଅବିବେକରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାରୁ ହଟିଯିବା; କାରଣ, ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବି ଲାଗେ। ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧର ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଜଗତରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କୈକେୟୀ, ମୋ, ପିତା, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ନଗର-ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ସବୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ବନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟର ମଧ୍ୟରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ? ଏପରି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରମୁଖ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମକୁ କିଏ ଅନୁସରଣ କରିବ, ଯଦି ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ହୁଏ? ଯଦି ତୁମେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କହିଛନ୍ତି; ଏହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର; ତେଣୁ ତୁମେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇପାରିବି? ମୁଁ ଅବିବେକୀ, ଗୁଣହୀନ ଓ ପଦରେ ଅବନତ; ତୁମ ବିନା ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ପୂର୍ବପୁରୁଷର ଅଖଣ୍ଡ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାସନ କର। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅଯୋଧ୍ୟା ଶାସନ କର। ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଏଠାରେ ମୋ ଉପରେ ତୁମେ ଶାସନ କର। ଆଜି ତୁମ ମିତ୍ରମାନେ ତୁମ ଅଭିଷେକରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ। ମୋ ଓ ମୋର ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ ଅପବାଦ ଲାଗିଛି, ତାହା ଦୂର କର; ଏବଂ ଆଜି ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମଠାରୁ ବିନତି କରୁଛି—ପ୍ରଭୁ, ଯେପରି ମହାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତି, ସେପରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କର। ଯଦି ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଯିବାକୁ ମନ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ବି ତୁମ ସହ ବନକୁ ଯିବି।" ଭାରତ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହାଁ ନମାଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ ବି, ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରାମ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାକୁ ସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧୃତି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେନି ବୋଲି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ପୁରୋହିତ, ପୁରବୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ମାତାମାନେ ଅଶ୍ରୁଭରା ନୟନେ ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହିପରି ମହାନ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ଭାରତ କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, କୁଳରେ ପ୍ରଶଂସିତ ରାମ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ତୁମେ ଦଶରଥ ଓ ମହାନୀୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ପୂର୍ବେ, ଭାଇ, ଆମ ପିତା, ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ବେଳେ, ତୁମ ମାମାଙ୍କଠାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜସ୍ୱ ଦେଖିଥିଲେ। ଦେବ-ଦାନବ ସଂଗ୍ରାମରେ ତୁମ ମାତାଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେଥିରୁ ତୁମ ମାତା ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ପାଇଁ ବନବାସ; ରାଜା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇଟି ବର ଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟବାନ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ଏହି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ବି, ରାଜାମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସତ୍ୟବାନ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ନିମିତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାରତ, ଓ ପିତା-ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ କର।