ବର୍ଣ୍ଣିତ ଘଟଣାକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ପ୍ରବାହମାନ କଥାରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଏଭଳି ଅନୁଭବ କରାଯାଉଛି— ଭାରତ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁରୋଧ ସହିତ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ କେବେ ଶୋକ କରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ ଅମରଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶୁଦ୍ଧ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଓ ଦେଖିଥିବା, ଜ୍ଞାନରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ। ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅସହ୍ୟ ଶୋକରେ ଭାଗ ନେଉନଥିବା ଉଚିତ। ମୋ ମାତା ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ହେଉଥିଲା, ମୁଁ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ—ହେ ମହାନ୍, ଆପଣ ଦୟାକରି ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ମୁଁ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନଥିଲି, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତାହା ଉଚିତ ଥିଲା। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, କେବେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି କି? ଶିକ୍ଷକ, କର୍ତ୍ତା, ବୟସ୍କ, ରାଜା ଓ ପିତୃବ୍ୟତିତ ପିତା—ଏମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ କେବେ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କିଏ ଏପରି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଥାଏ? ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଜୀବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବିମୂଢ ହୋଇପାରନ୍ତି। ରାଜା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପ୍ରଚଳିତ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆମେ ଆଖିରେ ଦେଖିଲୁ। ମୋ ପିତା କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ ବା ଅବିବେକରେ, ଆପଣ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏବେ ପଛେଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥାଏ, ତେଣୁ ଆପଣ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ, ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହେବେ ନାହିଁ। ଜଗତରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଥିବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। କୈକେୟୀ, ମୋତେ, ପିତା, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତି, ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟପାଳନ—ଏମାନେ ସହିତ କି ଦେଖାଯାଏ? ଏପରି ବିକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମକୁ କିଏ ଅନୁସରଣ କରିବେ? ଯଦି ଆପଣ କଠିନ ଓ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷା କରି, ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ଦନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚୁଆଁଟିକି; ଆପଣ ଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଅବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅପୃଥକ୍ଷ ଥିଲି; ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ। ଆପଣ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ନିର୍ବିଘ୍ନ, ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ମାରୁତମାନେ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟା ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରି, ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଆପଣ ଏଠି ମୋ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ଆପଣଙ୍କ ସଠିକ୍ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ। ମୋ ମାତା ଓ ମୋ ଉପରେ ଥିବା ଅପବାଦକୁ ମାଛନ୍ତୁ, ଓ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ପିତାଙ୍କୁ ଏବେ ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଯେପରି ମହାପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ କରୁଣା କରନ୍ତି, ଏଭଳି ମୋ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଏହି କଥା ପଛେଇ ଆପଣ ବନକୁ ଯିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସହ ବନକୁ ଯିବି। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଭରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିରନ୍ତର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପୀ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାକୁ ମନ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କର ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଧୃତି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଯଦିଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଯେ ରାମ ଫେରିବେ ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଅଟଳ ଧୃଢତାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ ପୁରୋହିତ, ସଭାସଦ, ମାତାମାନେ ଆଖିରେ ଲୁହା ନେଇ, ଭାରତଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏଭଳି ମହାନ୍ ଓ ପୁନ୍ୟମୟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ଭାରତ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, କୁଳରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ମହାନ୍, ଭାରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଭାଇ, ତୁମେ ଦଶରଥ ଓ ଉତ୍ତମ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାରୁ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଉଚିତ। ବହୁଦିନ ପୂର୍ବେ, ଆମ ପିତା ତୁମ ମାତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାବେଳେ, ତୁମ ମାତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କଠାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜଶ୍ରୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମ ମାତାଙ୍କ ପିତା ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେଥିରେ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାତା ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ପାଇଁ ବନବାସ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେହି ଦୁଇ ବର ପୂରଣ କଲେ। ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରକାରେ, ମୁଁ ବନରେ ଚୌଦ ଅବଧି ବସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ଏହିପରି ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ଏହି ନିରଜନ ବନକୁ ଆସିଛୁ, ସତ୍ୟ ଓ ପିତୃବାଚ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି।