ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘଟଣା ରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ—“ଯେଉଁ ମଣିଷ ପରଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବୁଦ୍ଧି, କରୁଣା ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ନରମଣ୍ଡଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଶୁଣି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରି ଚରିତ୍ର ଚାଲା।" ଏପରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମହାନ ରାମ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଭାଇଙ୍କୁ କଥା କହିବା ବନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ରାମ ଏପରି କଥା କହି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—“ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ପରି କିଏ ଅଛି? ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଅଶାନ୍ତ କରେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ ନାହିଁ। ବଡ଼ମାନେ ତୁମକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କର। ଯିଏ ଏପରି ବିବେକ ଧାରଣ କରେ—ଜୀବନରେ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁରେ, ଉପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ—ସେ କେଉଁସି ଦୁଃଖରେ ଅଶାନ୍ତ ହେବ କିପରି? ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଧର୍ମ ଯିଏ ଜାଣେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏପରି ବିପଦ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବ ନାହିଁ। ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ଦେବତାଙ୍କ ପରି, ତୁମେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ; ସବୁ ଜାଣ, ସବୁ ଦେଖ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ରାଘବ। ଏପରି ଗୁଣ ଯାହା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। “ମୋର ମାତା ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ମୋ ଉପରେ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଇଁ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ମାଗୁଛି, ମୁଁ ଖ୍ମା କର। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ କର୍ମରେ, ଜାଣି ଧର୍ମ କଣ, ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିପାରିବି? ଗୁରୁ, କର୍ତ୍ତା, ବଡ଼, ରାଜା, ଓ ଚଲିଯାଇଥିବା ପିତା—ଏମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ ମୁଁ କେବେ ଅପମାନ କରିନଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯିଏ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଧର୍ମ କ’ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ। ପୁରୁଣା ଦିନରୁ କୁହାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ରାଜା ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଚିରପ୍ରଥାକୁ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କିମ୍ବା ଅବିବେକରେ ଯେଉଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଏହାକୁ ଅପସାରଣ କର। ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମିଳେ, ଏହି କାରଣରୁ, ଏହା ପୁତ୍ରଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବି ଦେଖାଯାଏ। ତୁମେ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେଉ, ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ କର୍ତ୍ତା ହେଉନାହାଁ; ବିଶ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଳନକୁ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। “କୈକେୟୀ, ମୋ, ଆମ ପିତା, ଆମ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜନପଦ ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଅରଣ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟରେ କଣ ମିଳନ? ଏପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଧର୍ମ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଧୀର। ନିଶ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମକୁ କିଏ ଅନୁସରିବ? କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ କେବେ ଏପରି କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ କଠିନ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ଛାଡିପାରିବ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ, ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଛୋଟ; ତେଣୁ ତୁମେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ କିପରି କରିପାରିବି? ମୁଁ ଶିଶୁ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ପଦରେ ଅବନତ; ତୁମେ ନଥିଲେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇ ପାରିବି ନାହିଁ। “ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଏହି ପୌରୁଷେୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଶାସନ କର। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ବଶିଷ୍ଠ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ରାଜାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ତୁମେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିରେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଶାସନ କର। ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଦେଇ, ଏଠି ମୋ ଉପରେ ତୁମେ ଏକାଧିକାର ରଖ। ଆଜି ତୁମ ଅଭିଷେକରେ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଦ୍ୱେଷୀମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଆନ୍ତୁ। ମୋ ଓ ମାତାଙ୍କ ଅପବାଦ ଦୂର କର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁଠାରେ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମଠାରେ ଅର୍ଥନା କରୁଛି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯେପରି ମହାପ୍ରଭୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ସେପରି ଆମେ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା କର।" "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗି, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯିବି।" ଭରତ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃଢ଼ ରାମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା ପ୍ରତି ମନ ନ କଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଧୃତି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଯେ ତିନି ଫେରିବେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଅଟୁଟ ଧୃଢତା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ପୁରୋହିତମାନେ, ପୁରବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ, ଓ ମାତୃଗଣ ଅଂଶୁଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହିପରି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଠି ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।