ରାମ ଚୁପ୍ଚାପ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଆମ ପିତା, ଆମ ଆତ୍ମୀୟ; ସେଉଁଠି ସେ ଉପାସ୍ୟ। ତେଣୁ ରାଘବ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲିଥିବା ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ପାଳନ କରିବି—ବନରେ ବସିବି। ପରଲୋକ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଜ୍ଞାନ, କରୁଣା ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କର ଧର୍ମ ଆଚରଣ ଶୁଣି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉପଦେଶମୂଳକ କଥା କହି, ରାମ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଭାରତଙ୍କୁ କଥା କହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ସମ୍ବାଦରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରରେ, ରାମ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଇଯିବା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ନ୍ୟାୟମୂଳକ କଥା କହିଲେ—“ଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାମ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତୁମ ପରି ହେବ? ଦୁଃଖ ତୁମେ ଭାଗିବା ଦେଉନାହିଁ, ସୁଖ ତୁମେ ଉତ୍ସାହ ଦେଉନାହିଁ। ବଡ଼ମାନେ ତୁମେ ସମ୍ମାନିତ, ସନ୍ଦେହ ଆସିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅ। ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ଏକ ଲୋକ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ, ଉପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ, କିପରି ଦୁଃଖ ଭାଗିବାରେ ଦେଉ? ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ତୁମେ, ଏ ରାମ, ବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛ, ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ସବୁ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ। ଏପରି ଗୁଣ ଥିଲେ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। “ମୋ ମାତା କୈକେୟୀ, ମୋ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ତେଣୁ ମୁଁ ମାତାକୁ ଦୃଢ଼ ଶାସନ ଦେଉନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, କିପରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ଗୁରୁ, କର୍ମକାରୀ, ବଡ଼, ରାଜା, ଏବଂ ଚଳିଗଲା ପିତା—ଏମାନେ ସଭାରେ ମୁଁ ଅପମାନ କରିବିନି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କିଏ, ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ? ପୁରୁଣା କଥାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଜୀବନର ଶେଷରେ ଜନମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇପାରନ୍ତି; ରାଜା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଥା ଆମକୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଯେ କିଛି ଆମ ପିତା କ୍ରୋଧ, ମୋହ କିମ୍ବା ଅତିସାହସରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଧର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏବେ ତ୍ୟାଗ କର। ପିତାଙ୍କ ପତନ ହେବାରେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ। ତୁମେ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତିନି। କୈକେୟୀ, ମୁଁ, ଆମ ପିତା, ବନ୍ଧୁ ଓ ଜନମାନେ, ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। “ବନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଣୀରେ କି ସମ୍ପର୍କ? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଶାସନରେ କି ସମ୍ପର୍କ? ଏପରି ଭଙ୍ଗା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ସମ୍ଭବ। କିଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯଦି କଷ୍ଟ ସହିବା ଅଟୁଟ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଏହି କଷ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କର। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମର ଅନୁସୃତି; ତେଣୁ ତୁମେ ରହିଥିବାବେଳେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବି? ମୁଁ ଅବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣ ନାହିଁ, ପଦରେ ଅନୁସୃତି, ତୁମ ନିବୃତିରେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବିନି। “ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ଏହି ନିର୍ବିଘ୍ନ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ରାମ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଏଠି ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବା ପରେ, ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଶାସନ କରିବାକୁ ଯାଉ, ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଯାଇଥିବାପରି। ତୁମେ ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମନ କରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଆଶା ପୂରଣ କରି, ଏଠି ମୁଁ ଉପରେ ଶାସନ କର। ଆଜି, ତୁମ ଆସଲ ବନ୍ଧୁମାନେ ତୁମ ଅଭିଷେକରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗରେ ଭଗାନ୍ତୁ। ଆଜି, ମୋ ମାତା ଓ ମୋ ପରେ ଲାଗିଥିବା ଅପମାନକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ଦୂର କର; ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତୁମେ ଆମେ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଉ, ଯେପରି ମହାପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତି। “ଯଦି ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ବନକୁ ଯିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ବନକୁ ଯିବି।" ଭାରତ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତଥାପି ରାମ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିବା ଠାରେ ଫିରିବା ଉପରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେନି। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଢ଼ତା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଯେ ରାମ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫିରିବେନି, ତଥାପି ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।