ରାମ ଓ ଭରତ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଶାନୁସାରି ବିଦିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ କରି, ଆମ ଜନକ ଦଶରଥ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି। ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ଅନେକ ରସ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁର ଉପରେ ପହଁଚି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁର ଓ ରସ ଉପଭୋଗ କରି, ସଦାଚାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଜରାଜୀଣ ମାନବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି। ଜେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ କ୍ଷୋଭ ସବୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉ, ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନଗରରେ ରହ। ଏହିପରି ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଛି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମ ପିତା ସଦା ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଉଚିତ୍। ତେଣୁ ରାଘବ, ମୁଁ ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କରିବି, ତାଙ୍କ ଅନୁମୋଦନା ଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି। ଯେଉଁ ଜଣେ ପରଲୋକ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେ ବୁଦ୍ଧି, କରୁଣା ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମନୁଷ୍ଠାନ ଶୁଣି। ଏପରି ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାମ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଚୁପ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୦୫ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଚୁପ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭାଇ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ତୁମ ପରି ହେବ? ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ବିଘ୍ନ କରେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ ନାହିଁ। ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଧାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ନିଅ। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ଯେହେଉଁ ହେଉ, ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ହେବ? ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛ; ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି, ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଛ; ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଜଣେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ମାଁ ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ତାହାକୁ ମାଫ କର। ଧର୍ମରେ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ମୋ ମାତାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ, ଏହା ତାଙ୍କ ଅପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି କିପରି? ଗୁରୁ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ବୃଦ୍ଧ, ରାଜା, ତଥା ଅନ୍ତଃପ୍ରୟାଣ କରିଥିବା ପିତା—ମୁଁ ସମାଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବି ନାହିଁ। ଜଗତରେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା। ପୁରାତନ କଥା ଅନୁସାରେ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଦଶରଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା। ଆମ ପିତା କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଅତିସାହସରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର। ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଆସେ; ତୁମେ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେଉ, ତାଙ୍କ ଅପରାଧର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉ ନାହିଁ; ଜଗତରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଳନକାରୀକୁ ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇନାହିଁ। ତୁମେ କୈକେୟୀ, ମୁଁ, ଆମ ପିତା, ଆମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ନଗର ଏବଂ ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। କ୍ଷତ୍ରିୟର ଅରଣ୍ୟ ଓ ରଜ୍ଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ କି ସମ୍ପୃକ୍ତି? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଶାସନରେ କି ସମ୍ପୃକ୍ତି? ଏପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟର ପ୍ରଥମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଅଭିଷେକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିବ। ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଉପଲବ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବା ସତ୍ତାରେ ଏହି ଅନୁଚିତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରି, ସେ କଷ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କର। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କ୍ଷୁଦ୍ର; ତୁମେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଶିଶୁ, ଅବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣ ଓ ପଦରେ କ୍ଷୁଦ୍ର; ତୁମେ ନ ଥିଲେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଏହି ପୂର୍ବଜ ରାଜ୍ୟକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଶାସନ କର, ଅମର୍ଦ୍ଦନ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁଜାରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବଶିଷ୍ଠ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ବାଦ ହେଲା।