ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଜନତା ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରିବା, ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧନ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞସମୂହ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଦାନ ଦେଇ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଏବଂ ଏହି ଜନ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ରାଜା ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ଏବେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକ କରିବାଠାରୁ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ । ମାନବ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, କ୍ଲେଶ ଓ କାନ୍ଦାକାଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ତେଣୁ ଆପଣ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ନଗରରେ ରୁହନ୍ତୁ । ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଆମ ପିତା, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ଆମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଶିରୋଧାର୍ୟ କରିଛି, ସେଠି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି । ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଆଦେଶ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସେ ଆମ ପିତା, ସେ ଆମ ବନ୍ଧୁ, ସେ ତ ଦୟାଳୁ ଓ ଆଦର୍ଯ୍ୟ । ତେଣୁ ରାଘବ, ଆମ ପିତା ଯେଉଁ ଧର୍ମମୟ ପଥ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ପାଳନ କରିବି, ଅଟୁଟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିବି, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି । ପରଲୋକ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଜ୍ଞାନ, କରୁଣା ଓ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚଲିବା ଉଚିତ୍ । ଆପଣ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚଲନ୍ତୁ । ଏଭଳି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ମହାନ ରାମ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବ୍ୟତୀତ କରି, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମଣ୍ଡାକିନୀ ତଟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦଳନ, ଏହି ଭୂମିରେ ତୁମ ଦୃଢ଼ତା, ନ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ବିଚଳିତ କରେ, ନ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସାହିତ କରେ । ବଡ଼ମାନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କର । ଯିଏ ଏପରି ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନି । ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ, ଏପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି, ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା ଓ ଦେଖିପାରିଥିବା, ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ । ଏପରି ଗୁଣ ଯାହାଙ୍କର ଅଛି, ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ବିଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ । ମୋ ମାଆ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ତୁମ ଠାରୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ । ଧର୍ମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ । ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଧର୍ମ ଜାଣି, କେବେ ଅଧର୍ମ କରିବି କି ? ଗୁରୁ, କର୍ତ୍ତା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ରାଜା ଓ ପିତୃବିୟୋଗୀ, ଏମାନେ କେବେ ନିନ୍ଦାର ଅର୍ହ ନୁହେଁ । ଯିଏ ନାରୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିହୀନ ଅପରାଧ କରେ, ସେ କେମିତି ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ହୋଇପାରେ ? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ କୁହାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି; ରାଜା ଯେପରି ଚରିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ସେହି ପରମ୍ପରା ଆମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି । ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧ, ମୋହ କିମ୍ବା ଅବିବେକରେ ଯେଉଁ ଭୁଲ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଧର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର । କାରଣ, ପିତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗୁଥାଏ । ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ । କୈକେୟୀ, ମୁଁ, ଆମ ପିତା, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ସବୁକୁ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ କର । ଅରଣ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ ? ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟପାଳନ ଏକାଠି କିପରି ହେବ ? ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ । ଯିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ଅନିଶ୍ଚିତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ କିପରି ହୋଇପାରେ ? ତୁମେ ଯଦି କଷ୍ଟପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କର । ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହନ୍ତି; ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ ? ଶିକ୍ଷା, ପଦ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର; ତୁମେ ଥିବା ବେଳେ ମୁଁ କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରିବି ? ମୁଁ ଶିଶୁ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗୁଣରେ ଅପରିପକ୍ବ, ତୁମେ ନ ଥିଲେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇପାରିବି ନାହିଁ । ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦିକାଳୀନ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଶାସନ କର; ତୁମେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞ, ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର । ଏପରି ମହାନ ଉପଦେଶ ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମଣ୍ଡାକିନୀ ତଟରେ ରାମ ଓ ଭରତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଲା । ଏହିପରି ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶତ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ନିର୍ବାହ ।