ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭାର୍ୟା, ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି, ପୁନି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ବିଦାୟ ନିଶ୍ଚିତ। କୌଣସି ଜୀବ ଏଠାରେ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି; ତେଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ଯାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏଠି ଏମିତି ଯେ, ଏକ ମାନୁଷ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବା ବେଳେ ଏକ ଯାତ୍ରାର ଦଳକୁ ଦେଖି କହିପାରେ—‘ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ଆସିବି।’ ଏହିପରି ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ମାର୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ମାର୍ଗ ଅଟୁଟ ଓ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପରେ କାହିଁକି ଶୋକ କରିବା? କାରଣ, ଏହି ମାର୍ଗରୁ କେହି ଅଲଗା ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି ଦେହ ବୃଦ୍ଧିରେ ଅବସାନ ଆସେ ଓ ଜୀବନ ଧାରା ପଛକୁ ଫେରେନାହିଁ, ଏହିପରି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଗରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ, ସନ୍ତାନମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି। ଆମ ପିତା, ଏହି ମହାପୃଥିବୀର ନାୟକ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେ ବୃତ୍ତମାନ୍ୟ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଧନ ଦେଇଥିଲେ, ଏହିପରି କରି ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଦାନ ଦେଇ, ରାଜା ଦଶରଥ, ଆମ ପିତା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁ ଉପଭୋଗ କରି, ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁ ଓ ଭୋଗ ପାଇ, ହେ ରାଘବ, ଆମ ପିତା, ଧର୍ମିକମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଆମ ପିତା ଏହି ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରି ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି। କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭଳି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ଶୋକ କରନି, ସେହି ନଗରରେ ରୁହ; ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଆମ ପିତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବାଣୀରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଆମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧର୍ମିକ ପିତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ଆମ ମହାନ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ମୋ ପାଇଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରିବା ଠିକ୍ ନୁହଁ। ସେ ପିତା ସବୁବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ; ସେ ଆମ ବନ୍ଧୁ, ସେ ଆମ ପିତା। ତେଣୁ, ହେ ରାଘବ, ଆମ ପିତା ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପରଲୋକ ଚାହେଁ, ସେ ବୁଦ୍ଧି, ଦୟା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣ ଶୁଣି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହି ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ମହାନ ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଦିଘଳା ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କଥା କହିବା ବନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ୧୦୫ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ରାମ ଏପରି କହି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ତୁମ ପରି କିଏ ଅଛି? ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ବିଚଳିତ କରେନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରେନାହିଁ। ବୟସ୍କମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତୁମେ ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କର। ଯିଏ ଜୀବନରେ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଉପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ବିଚାରଶକ୍ତି ରଖେ, ସେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେବେ? ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମ ପରି, ସେ ଏପରି ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବେନାହିଁ। ତୁମେ ଅମରମାନ୍ୟଙ୍କ ପରି ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛ; ତୁମେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଅ, ସବୁକିଛି ଦେଖିଅ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ରାଘବ। ଏପରି ଗୁଣ ଯାହାର ଅଛି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ମୋର ମାଆଁ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କରିଥିଲେ— ତୁମେ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏହି ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବାରୁ, ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋର ମାଆଁକୁ କଠୋର ଶାସନ କରେନାହିଁ। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ—ଶୁଭ ବଂଶ ଓ କର୍ମରେ ପବିତ୍ର— ଧର୍ମ ଜାଣି, କିପରି ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ଗୁରୁ, କର୍ତ୍ତା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ରାଜା ଓ ପରଲୋକଗତ ପିତା—ଏମାନେ ସଭାରେ ମୁଁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବିନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ, ଯିଏ ଜାଣେ ଓ ବୁଝେ, ସେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କେବେ ଏପରି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେନାହିଁ। ପୁରାତନ ଥରୁ କୁହାଯାଏ ଯେ ଜୀବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ରାଜା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଆମ ଚକ୍ଷୁ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ମୋର ପିତା ଯେଉଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୋଧ, ମୋହ କିମ୍ବା ଅବିବେକରେ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହାକୁ ବାତିଲ କର। କାରଣ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ପତନ ହେବାର କାରଣ ହୁଏ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ମନ୍ୟାଯାଏ। ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ପୁଅ ହୁଅ, ତାଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହେଉନାହିଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏପରି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଳନକାରୀକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତିନାହିଁ। ତୁମେ କୈକେୟୀ, ମୋତେ, ଆମ ପିତା, ବନ୍ଧୁ-ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ, ଜଟା ଓ ରାଜ୍ୟରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ? ଏପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।