ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଲୋକେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି କଥା ବୁଝି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଅବଧି କମିଯାଉଛି। ଏକ ନୂତନ ଋତୁ ଆସିଲାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଋତୁ ପରିବର୍ତନ ସହିତ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଅବଧି ମଧ୍ୟ କମିଯାଉଛି। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରିକି ବିଶାଳ ସାଗରରେ ଦୁଇଟି କାଠ ଏକାଠି ହୁଏ, ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ସେମାନେ ପୃଥକ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ନାରୀ, ପୁତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ, ମିତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କେହି ଜୀବ ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରେନାହିଁ, ତେଣୁ ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରିକି ଏକ ରସ୍ତା ଉପରେ ଦଣ୍ଡିଥିବା ଲୋକ ଯାଉଥିବା ଦଳକୁ କହିଥାଏ—"ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପରେ ଆସିବି"। ଏହିପରି, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାଇଥିବା ପଥ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ରାସ୍ତା; ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପରେ କିଏ ଦୁଃଖ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ଚଳିଯିବାରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ? ବୟସ କମିଯାଉଛି, ଜୀବନ ଧାରା ପଛକୁ ଫେରେନାହିଁ; ତେଣୁ ମନକୁ ସୁଖରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ପୁତ୍ରମାନେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି। ଆମ ବାପା, ପୃଥିବୀର ମାଳିକ, ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଦାସମାନେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୋଷଣ କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଧର୍ମରେ ଧନ ଦେଇ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଶୁଭ କର୍ମ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞ, ଠିକ୍ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ, ଆମ ବାପା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଜୀବନର ଉଚ୍ଚତମ ସୀମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଉଚ୍ଚତମ ଆୟୁ ଓ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଓ ଧର୍ମମୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଆମ ବାପା ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆମ ବାପା ଜରା ହୋଇଥିବା ମାନବ ଶରୀର ଛାଡି ଦେବୀୟ ଧନ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ କେହି, ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ଏହିପରି, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବହୁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ଶୋକ, କାନ୍ଦିବା—ଏହି ସବୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେହି ନଗରରେ ରୁହ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଆମ ବାପା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଗ୍ରହୀତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଧର୍ମମୟ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେଠାରେ ଆମ ସମ୍ମାନିତ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ମୋତେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ; ସେ ବାପା ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ; ସେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟ, ସେ ଆମ ବାପା। ତେଣୁ ରାଘବ, ମୁଁ ଆମ ବାପାଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ବାଚନକୁ ପାଳନ କରିବି, ତାଙ୍କ ଅନୁମୋଦନା ଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି। ଯେଉଁ ଲୋକ ପରଲୋକ ଚାହେ, ସେ ଜ୍ଞାନ, କରୁଣା ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର, ଆମ ବାପା ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣ ଶୁଣି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମାନ୍ୟ କଥା ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ କହି, ବିଶାଳ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ରାମ ଅପନ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ଉତ୍ତର ଦେବା ବନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ଚୁପ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ ରାମଙ୍କୁ—ଜନମାନେ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କୁ—ଧର୍ମମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ତୁମ ପରି ହେବ? ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ବିପଦ କରେନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେନାହିଁ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ନେଉଛ। ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଉପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ, ଏପରି ବିବେକ ଥାଏ—ସେ କିଏ ଦୁଃଖିତ ହେବ? ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା, ତୁମପରି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ବିପଦରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଅମରମାନେ ପରି ସ୍ୱଭାବ, ମହାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେଖିଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବ। ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିଥିବା, ଅସହ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ମା ଯେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରରେ—ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାକୁ ମାନ୍ୟ କରିବାକୁ ଦୟା କର। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁ ମୋ ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ପାଇଁ କଠୋର ଶାସନ ଦେଇନାହିଁ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ କର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଧର୍ମ ଜାଣି, ମୁଁ କିପରି ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କରିପାରିବି? ଗୁରୁ, କର୍ତ୍ତା, ବୃଦ୍ଧ, ରାଜା, ମୃତ ବାପା—ଏହିମାନେ, ସଭାରେ, ମୁଁ କେହିଠି ନିନ୍ଦା କରିବିନାହିଁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଯେଉଁ ଲୋକ ଜାଣିଛି ଏବଂ ବୁଝିଛି ଧର୍ମ, ସେ ଜାଣି ଏବଂ ଉପଲକ୍ଷ କରି, ଜନାନୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏପରି ପାପ କର୍ମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପୁରାତନ ଦିନରୁ କହାଯାଏ, ଜୀବମାନେ ଜୀବନ ଶେଷରେ ବିମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି; ରାଜା ଏପରି କରିଥିବାରୁ, ସେହି ପ୍ରଥା ଆମ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ମୋ ବାପା ଯେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଅବିବେକରେ, ତୁମେ, ଧର୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାପାଙ୍କ ଅବନତି ହୁଏ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମନାଯାଏ। ତୁମେ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ହୁଅ, ବାପାଙ୍କ ଅପରାଧର କର୍ତ୍ତା ହେଉନାହିଁ; ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଧର୍ମ କର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଅନୁମୋଦନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଏକ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ରାମ ଓ ଭରତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରେମର ଉତ୍ତମ ସମ୍ବାଦ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।